" />
News
News
MEKİN ŞAHİN
Türkiye’de tutuklama kavramı yalnızca hukuki bir mesele olmaktan çıkmış; aynı zamanda siyasal ve toplumsal anlamlar da taşır hale gelmiştir. Özellikle son yıllarda muhalif siyasetçilerin, gazetecilerin ve yerel yöneticilerin tutuklanması, “siyasi tutuklu” kavramını yeniden gündeme taşımıştır. Bu makalede, siyasi tutuklu ile adli tutuklu arasındaki farklar ortaya koyarak; CHP’li tutuklu belediye başkanlarının durumunun hangi kategoriye girdiği değerlendirileceğim. Amacım feodal siyasetin algıları değiştiren sonuçlarını ve oturduğu makamı bireysel güç elde etmek için kullananların; siyasi kimlikle ifade edilmeyeceğini Türk halkıyla paylaşmak istedim.
Türkiye’de biri tutuklandığında artık ilk sorumuz şu oluyor: “Adli mi, siyasi mi?” Yani suç mu işledi, yoksa muhalif olduğu için mi tutuklandı?
Aslında bu bile başlı başına bir sorun. Çünkü sağlıklı bir hukuk düzeninde tutuklamanın yalnızca delile dayanması gerekir; siyasi görüşe değil.
Adli Tutuklu Nedir?
Adli tutuklu, işlediği cezai bir suçtan dolayı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) hükümleri uyarınca Adli tutuklu, ceza kanunlarında tanımlı bir suçu işlediği iddiasıyla hâkim kararıyla tutuklanan kişidir. Bu kişiler, genellikle hırsızlık, dolandırıcılık, cinayet, gasp, yolsuzluk gibi ceza kanunlarında açıkça tanımlanan suçlar nedeniyle tutuklanırlar. Amaç, delillerin karartılmasını önlemek veya şüphelinin kaçmasını engellemektir.
Kısacası hukuk konuşur, siyaset değil.
Tutuklama kararı yargısal deliller ve suç unsurları üzerine kurulur. Kişinin siyasi düşüncesi, ideolojik kimliği veya parti üyeliği esasen belirleyici değildir. Bu kişiler, “suç işlediği iddia edilen vatandaş” statüsündedir.
Dolayısıyla adli tutuklama, yargının bağımsız işleyişinin doğal bir parçasıdır.
Siyasi Tutuklu Nedir?
Siyasi tutuklu, bir kişinin siyasi görüşleri, eylemleri veya muhalif duruşu nedeniyle doğrudan veya dolaylı biçimde tutuklanması durumunu ifade eder. Türkiye’de siyasi tutuklu ise başka bir hikâye. Bu kişiler genellikle iktidara muhalif, eleştirel ya da farklı düşünen insanlardır. Ortada çoğu zaman somut bir suç yoktur; ama iktidarı rahatsız eden sözler, kararlar ya da duruşlar vardır. Bu yüzden “suçlama” kılıfı altında siyasi cezalandırma yapılır. Çoğu zaman gerçek bir ceza suçu değil, siyasi iktidarı rahatsız eden bir tutum veya eleştiri vardır.
Siyasi tutuklanan kişi genellikle iktidarın politikalarına muhalif bir konumdadır. Tutuklama, politik baskı veya caydırma amacı taşır. Deliller zayıf, suçlamalar genellikle “örgüt üyeliği”, “propaganda”, “devlet aleyhine faaliyet” gibi yoruma açık maddelere dayanır.
Yani mahkeme görünürde ceza verir ama asıl hedef, bir mesaj göndermektir! “Fazla konuşma, sonun aynı olur.”
Uluslararası hukukta (özellikle Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, madde 18) bu tür tutuklamalar “siyasi saikle yapılmış özgürlük kısıtlamaları” olarak değerlendirilir.
Siyasi ve adli tutukluluk arasındaki temel farklar bu gerçeği göz önüne serer. Adli tutuklu; Ceza yasalarında tanımlı suçlar nedeniyle mevcut delillerle CMK gereği, delil karartmayı önleme amacı
taşır. Tarafsız, delil temelli, ceza adaleti kapsamında olan tutuklanmadır.
Siyasi tutuklu; Siyasi görüş, muhalif tavır CMK görünümünde, ama siyasi gerekçeli Muhalefeti bastırma, sindirme ve siyasi baskı veya yönlendirme içerir. Politik mahkûmiyet kapsamında olan
kişilerdir.
Son yıllarda çeşitli CHP’li belediye başkanlarının yolsuzluk, ihaleye fesat, görevi kötüye kullanma gibi suçlamalarla tutuklandığı görülmektedir. Ancak bu davaların çoğunda, soruşturmanın başlama zamanlaması, medya kampanyaları ve siyasi atmosfer göz önüne alındığında, kamuoyunda bu tutuklamalar “siyasi nitelikli” olarak algılanmaktadır. Hukuken bu kişiler “adli tutuklu” statüsündedir, çünkü suçlamalar ceza yasalarına dayandırılıyor. Ancak siyasetin doğası gereği bu olaylara sadece hukuki gözle bakmak da mümkün değil. Tutuklamalar genellikle muhalif belediyelere yöneliyor. Bazı davalar yıllarca sürüyor, sonunda beraatle sonuçlanıyor.
Bu tablo, kamuoyunda “Bu işte siyaset var.” Algısını doğal olarak güçlendiriyor.
Sonuçta; adalet mi, güç mü konuşuyor?
Birçok örnekte olduğu gibi tutuklama gerekçesinin zayıflığı ve soruşturmaların muhalif belediyelere yoğunlaşması, bu tutuklamalara “siyasi tutukluluk” gölgesi düşürmektedir.
Dolayısıyla; hukuken bakıldığında bu kişiler adli tutukludur.
Siyasal bağlamda değerlendirildiğinde ise siyasi tutuklu olarak nitelendirilmekte mümkündür.
Bu nedenle, “CHP’li tutuklu belediye başkanları siyasi mi, adli mi?” sorusunun yanıtı hukukla siyasetin kesiştiği gri alanda yer alır. Hukuk işlemediği veya siyasetten bağımsız olmadığı sürece, bu
tutuklamalar siyasi nitelik taşımaya devam edecektir.
Sonuç olarak adli tutuklama hukukun, siyasi tutuklama ise iktidarın aracıdır. Bir ülkede adli tutuklamalar çoğalıyorsa yargı işler; siyasi tutuklamalar çoğalıyorsa demokrasi zayıflar.
CHP’li belediye başkanlarının veya muhalif figürlerin tutuklanmasında temel sorun, yargının siyasallaşmış algısıdır. Eğer yargı gerçekten bağımsız olsaydı, bu kişiler “siyasi tutuklu mu, adli tutuklu mu?” tartışması bile yapılmazdı.
Bir ülkede “siyasi tutuklu” kavramı sık geçiyorsa, o ülkede adalet sistemi sorgulanıyor demektir.
CHP’li belediye başkanları davasında da mesele sadece “suç var mı yok mu” değil; asıl mesele yargının gerçekten bağımsız mı, yoksa iktidarın mı etkisi altında olduğu sorusudur.
Gerçek adalet, siyasetin değil hukukun konuştuğu yerdedir. O gün geldiğinde, “siyasi mi adli mi” sorusuna da gerek kalmaz.
20.10.2025 tarihinde Aziz İhsan Aktaş suç örgütü iddianamesi açıklandı. 200 kişi bu dosyada yargılanıyor. Belediye başkanları da var.
Bu noktada şunu belirtmek gerekir. Hukuken bir kişi suçlu olarak kesinleşmiş durumda değilse, sadece iddianame veya soruşturma kapsamında geçen iddialara dayanarak “suçlu” ilan edilemez; suçluluğun mahkeme kararıyla hükme bağlanması gerekir.
İddianamenin analizi yapıldığında belgeli, belgesiz birçok iddia ve itiraf var. Aziz İhsan Aktaş’ın liderliği iddia edilen bir suç örgütüyle ilgili olarak İddianamede “yüzlerce ihale”, “30 milyar TL’ye yakın kamu zararı” boyutlarında olduğu aktarılıyor. Belediye başkanları ve diğer görevlilerle ilgili iddialar var.
Dolayısıyla “tutuklu belediye başkanları suçlu mu?” sorusuna kesin yanıt vermek mümkün değil, çünkü suçun mahkeme önünde kesin hükme bağlanması gerekiyor.
Bu nedenle, hukukî açıdan doğru ifade: “Bu kişiler iddialar kapsamında şüpheli/tutuklu durumda; ancak kesin suçluluğu mahkeme kararıyla tespit edilmemiştir.”
İddianamede belirtilen suçlar çoğunlukla ihaleye fesat, rüşvet, belgede sahtecilik, dolandırıcılık gibi klasik “şüpheli ceza” suçlarıdır. Bu bağlamda, tutuklular bu suç isnatlarına dayanarak adli tutuklu statüsünde gözükmektedir (yani suç işlendiği iddia edilen bir ceza yargılaması çerçevesinde tutuklama söz konusu). İddianamede yer alan tutuklular asıl olarak adli tutuklu olarak değerlendirilebilir. Suç isnatları ceza yargılaması kapsamında, tutuklama da suç soruşturması nedeniyle yapılmış. Ancak, “siyasi tutuklu” olarak nitelendirme yapmak hukuki olarak net bir şekilde doğrulanmış değil; bunun için tutuklamanın doğrudan siyasal fikirler, ifade özgürlüğü, siyaset faaliyetiyle bağlantılı olması gerekir. Bu vaka için böyle bir bağlantı açık şekilde gösterilmiş değil, ancak kamuoyunda ve siyaset cephesinde “siyasî saik” iddiaları mevcuttur.
Vaat edilen Topraklar! Emperyalizmin Oyunu
Her şey çırılçıplak!
Papağan!
Kişi Umut Yaratmaz Çözüm Umut Yaratır!
Kavgadan Vazgeçmedik
Genel Başkan!
Korkma Çık Yola!
Sayın Genel Başkan
Egemenlik verilmez alınır!
Merhaba Arkadaş
Bir çiçek açtı, karlı dağlarda
Susmak tavır değildir!
Kadan Ben Olam
Birlikte, bir arada Anadolu’da yaşamak var
Siyasi birlik!
