İslam Ahlakında Bina Yapımı ve Şehircilik İlkeleri

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

İslam dininde meşken edinmek, iklim şartlarından korunmak ve aile hayatını mahremiyet içinde sürdürmek en temel ihtiyaçlardan sayılmıştır. Ancak Peygamber Efendimiz (s.a.v.), lükse, israfa, kibirlenmeye, dünyevileşmeye ve başkalarının hakkını gasbetmeye vesile olan aşırı bina yapımını ikaz etmiştir.

Hadis-i Şerifler ve Açıklamaları

1. İhtiyaç Kadar Yapmak ve İsraftan Kaçınmak

İbn Ömer radıyallahu anhümâ anlatıyor:

“Ben Resûlullah (s.a.v.) ile beraber iken kendi elimle bir ev yapmıştım. Bu ev beni yağmura karşı korumaya, güneşe karşı da gölgelemeye yetiyordu…”

(Buhârî, İstizan 53; İbn Mâce, Zühd 13)

İslam’da barınma ihtiyacı aslidir. Asli ihtiyacı aşan, gösteriş, caka satma ve böbürlenme amacıyla yapılan binalar zühd anlayışına aykırı görülmüştür.

2. İnşaat ve Bina Harcamalarının Niteliği

Habbâb b. el-Eret radıyallahu anh anlatıyor:

“…Müslüman harcadığı her şey için sevaba erer, ancak şu inşaat işi hariç.”

(Buhârî, Merdâ 19; Müslim, Zikir 12)

Hz. Enes radıyallahu anh’den rivayet edildiğine göre ise Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:

“Nafaka için harcananın hepsi Allah yolunda harcanmış gibidir, bina için harcanan müstesna, bunda hayır yoktur.”

(Tirmizî, Kıyamet 41)

Âlimler bu ifadeleri, ihtiyaç dışı, lüks, gösteriş ve gurur vesilesi olarak yapılan binalar için değerlendirmiştir. İhtiyacı karşılayan mülkler ve kamuya hizmet eden yapılar (cami, köprü, okul, yol vb.) ise sadaka-i cariye kapsamındadır.

3. Kibir, Gösteriş ve İhtiyaç Dışı Yapıların Vebali

Hz. Enes radıyallahu anh’ın aktardığı olayda, sahabeden birinin diğer evlerden daha yüksek bir kubbe yaptığını gören Hz. Peygamber (s.a.v.) hoşnutsuzluğunu göstermiş ve sahabe o yapıyı yıktıktan sonra şöyle buyurmuştur:

“Bilin ki, zaruri olmayan her bina, sahibine bir vebaldir.”

(Ebû Dâvûd, Edeb 169)

Bu Hadis, toplumsal eşitliği bozan, komşunun hakkını/güneşini/rüzgârını kesen veya üstünlük taslama amacı taşıyan mimari anlayışa yönelik önemli bir uyarıdır.

4. Ecelin ve Dünyanın Geçiciliğini Unutmamak

Abdullah b. Amr b. el-Âs radıyallahu anhümâ anlatıyor:

“Ben ahşap evimi tamir için çamurlamakla meşguldüm. Resûlullah (s.a.v.) bana uğradı ve: ‘Bu da ne ey Abdullah?’ buyurdu. Ben: ‘Evin tamiriyle meşgulüm’ dedim. ‘Ölüm (ve amelin), bundan daha çabuktur’ buyurdu.”

(Ebû Dâvûd, Edeb 169; Tirmizî, Zühd 25)

Bu ikaz, insanın dünyadaki kalıcı konutuna değil, ahiretteki ebedî yurduna hazırlık yapması gerektiğini hatırlatmaktadır.

5. Şehircilik ve Yol Genişliği Standardı

Ebû Hüreyre radıyallahu anh’den rivayet edildiğine göre Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:

“Yol hususunda ihtilaf ederseniz genişliğini yedi zira’ (yaklaşık 3.5 – 4 metre) yapın.”

(Buhârî, Mezâlim 29; Müslim, Müsâkat 243)

Bu hadis-i şerif, İslam hukukunda ve şehirciliğinde kamu hakkını koruyan en temel prensiplerden biridir. İki yük bineğinin veya iki taşıtın rahatça geçebileceği asgari sokak genişliğini belirleyerek kamu düzenini güvenceye alır.

Bina ve Mimari Anlayışımızın Temel İlkeleri

1. İhtiyaç ve Sadelik: Barınma ihtiyacını karşılayacak kadar sağlam, kullanışlı fakat gösterişten uzak yapılar inşa etmek.

2. Kamu Hakkına Saygı: Komşunun ışığını, havasını ve manzarasını engellememek; sokak ve yol genişliklerine müdahale etmemek.

3. İsraftan Kaçınmak: Serveti heba edecek boyutta lüks yapılaşma yerine, imkânları hayır ve hayrat işlerine yönlendirmek.