News
News
İslam hukuku, cahiliye döneminden devralınan kölelik müessesesini kademeli olarak ortadan kaldırmayı hedeflemiş; kefaretler, ibadetler ve teşvikler yoluyla hürriyete kavuşturmayı büyük bir müfadıla (üstün amel) kılmıştır. Sahihayn’da (Buhari ve Müslim) yer alan rivayetler, hem azat etmenin manevi mükafatını hem de ortak mülkiyet ve velâ (hukuki hısımlık) kurallarını düzenler.
Hürriyete Kavuşturmanın Manevi Mükafatı
Hz. Peygamber (s.a.v.), bir insanı hürriyetine kavuşturmanın ahiretteki karşılığını şu müjdeyle ifade etmiştir:
“Kim imanlı bir kişiyi hürriyetine kavuşturursa, Allah da onun her bir organına karşılık, hürriyete kavuşturanın bir organını ateşten kurtarır.” (No: 2775)
| Konu / İçerik | Hadis-i Şerif Hükmü ve Hukuki Esas | Sahih-i Müslim No |
| Ateşten Kurtuluş | Mümin bir köleyi azat etmek, kişinin cehennem ateşinden kurtulmasına vesile olur. | No: 2775 |
| Ortaklı Mülkiyetin Azadı | Hisse sahibi zenginse kölenin tam bedelini ödeyip tamamen özgürleştirir; fakirse sadece kendi hissesi azat olur. | No: 2758 / 2759 |
| Velâ Hakkının Aidiyeti | Velâ (hukuki hısımlık ve mirasçılık) hakkı, sadece köleyi fiilen azat eden kişiye aittir. | No: 2761 |
| Velâ Hakkının Devri Yasağı | Velâ hakkının parayla satılması veya başkasına hibe edilmesi kesinlikle yasaktır. | No: 2770 |
Ortaklı Mülkiyette Adalet İlkesi
Bir köleye birden fazla kişi ortak olduğunda, ortaklardan biri kendi payını azat ederse İslam hukuku kölenin belirsizlikte kalmasına izin vermez. Eğer azat eden kişinin maddi gücü yetiyorsa, kölenin kalan adil piyasa değerini diğer ortaklara ödeyerek köleyi tamamen hürriyetine kavuşturmakla yükümlü tutulur (No: 2758).
Velâ Hakkının Devredilemezliği
Hz. Aişe (r.ah.) validemizin Hz. Barire’yi satın alıp azat etme sürecinde yaşanan olayla sabit olduğu üzere; köleyi satan eski sahiplerinin “Velâ hakkı bize ait olsun” şartı geçersiz kılınmıştır. Efendimiz (s.a.v.), “Velilik hakkı, sadece hürriyete kavuşturan kimseye aittir” buyurarak bu hakkın ticaret konusu yapılmasını ve başkasına devredilmesini menetmiştir (No: 2761, 2770).
