Leyl Suresi 1 – 4: ‘Leyl’ Sözü Neye İşaret ediyor? Güneş Olmasa Gece Bitmez

ABONE OL

News

Şubat 13, 2026 07:49

BEĞENDİM

ABONE OL

News

İBRAHİM FAİK BAYAV

Leyl Suresi 1 – 4: ‘Leyl’ Sözü Neye İşaret ediyor? Güneş Olmasa Gece Bitmez

Leyl Suresi şiir tadında okunan bir suredir. Tabiattan ve doğal yaşamdan sahneler anlatıyor gibidir. Merak bu ya!.. Acaba, surenin cümlelerinin arka planında verilmek istenen bir mesaj var mıdır?. Bakacağız:

Birinci ayet şu: ”Ve’l-leyli iza yeğşa”.

Bu ayette ‘leyl’ sözcüğü Türkçe’de bildiğimiz ‘gece’ demek. ‘Yeğşa’ muzari fiili, oluştuğu masdara göre hareketi değiştirir.

Türkçe çevirisi için ‘ğaşen’ masdarı baz alınmış, ‘yeğşa’ fiiline bürüyor ve kaplıyor anlamı verilmiş. Bu ayet ifadesini mealciler, ”And olsun örttüğü zaman geceye” şeklinde Türkçeye çeviriyorlar.

Gece zaten gecedir… Gece, aydınlatıcı unsurun olmadığı durumdur. Yeğşa fiiline ‘örtme’ ve ‘kaplama’ anlamı verilirse Ayet ifadesi mecaz olur.

‘Ğaşeyanen’ masdarı baz alındığında, ‘yeğşa’ fiili, ‘gece’ adı verilen oluşumda kendine has hareketi oluşur. Hareket, aydınlatıcı unsurun olması veya olmamasına göre değişir. Ayet, ‘leylin = gecenin, görünür ve bilinir şeklini insanların dikkatine veriyor gibidir. Bir sebebi olmalıdır.

İkinci ayet: ”Ve’n-nehari iza tecella”.

Bu ayette ‘nehar’ sözcüğü, Türkçe’deki gün ya da gündüz, demek. ‘Tecella’ fiili gündüze ‘görünürlük’ vasfı veriyor. Bu, aydınlatıcı unsurun (güneşin) karanlığa etkisiyle oluyor. Yani, güneş var ise gündüz oluşmuş, güneş kendini göstermiş demektir. Güneş görünmüyor ise… güneşi yansıtan ay da görünmeyecekse, gece, varlığını sürdürecektir. O zaman şu sorulur: Güneş ve ay neden var?

Üçüncü ayet: ”Ve ma halaka’z-zekera ve’l-ünsa”.

‘Ma halaka’ kelimesi, yaratılmış veya meydana getirilmiş her şeyi tanımlar…

‘ez-zekera ve’l-ünsa‘, yaratılmış her şeyin birbirini tamamlayıcı iki cins olduğunu belirtir.

‘ez-zekera ve’l-ünsa’, genelde, insan cinsinin erkekleri ve kadınları olarak anlaşılıyor. Lakin iki ayaklı ve dört ayaklı tüm canlılar ‘zeker’ ve ‘ünsa’ kapsamına girerler. Yaratılmışlardır ve var edilmişlerdir.

Dördüncü ayet: ”İnne seayeküm le şetta”. Yani?.. Yanisi şu:

Bu ayet belirtiyor ki, Mekke’de toplum bireylerinin ve bu ayetten haberdar olanların, yaptıkları iş ve faaliyet alanları ayrı ve değişiktir, İyi ama, bu durum görünür ve bilinir olduğu halde, ayet bu durumu neden hatırlatıyor?

‘Seay’, iş ve faaliyettir… ‘Şetta’, dağınıklığı ve çeşitliliği belirtir.

Sure’nin şiir tadında olduğunu belirtmiştik. Şiirsel bir metinde, ilk görünüşünde, bilinen ad anılıyordur ve bilinen olay anlatılıyordur. Kelimelerin düzgün dizilmesi ve kafiyeli olması, o metnin içtenlikle okunmasına sebep olur. Lakin ifadelerin içinde herkesin anlamasına imkan vermeyen anlam bulunmaktadır. Avamdan biri okuduğunda zevk alır; havastan biri okuduğunda ise, okuyanın zihni çalışır.

Ayet ifadesinden anlam çıkarılması istendiğinde şu denebilir: ‘Gece’, çaresizliktir. Uyumaya ve dinlenmeye imkan vermeyen sıkıntılı yaşamdır. Gecenin her tarafı kaplaması, yeis ve ümitsizlik anlamını ortaya çıkarır.

‘E’n-nehari iza tecella‘ kelimesi, gündüzün mutlaka görünür olacağı işaretini veriyor. Tecelli etmiş olan gündüz, aslında, gece ortamında gösterilen sabrın sonucu olacaktır. Gün ortaya çıkmış ise, belde halkına acıyan ve rahmet sunacak olan bir güç varlığını göstermiş demektir. Geceyi etkileyerek gündüze çeviren güneş, o güce işaret anlamı taşır. Lakin güneşin zikri, işaret edilen gücün, ayetlerin içinde gizli bırakılmasıdır. O gücün kim ve ne olduğunu, ancak düşünme melekesine sahip kişiler anlayacaktır.

İbrahim Faik Bayav
(12.02.2026 09:20)

www.kozanbilgi.net internet sitesinde yayınlanan yazı, haber ve fotografların her türlü telif hakkı KozanBilgi.Net'e aittir. İçerikleri kaynak göstererek alabilirsiniz.