" />
News
News
SELMA ERDAL
“Burada Oligarklara Yer Yok!”
– Venedik’te açılan bir pankarttan
Geçtiğimiz yaz Jeff Bezos’un Venedik’teki ultra lüks düğününde açılan bu küçük pankart, aslında devasa bir gerçeği çırılçıplak ortaya koyuyordu ki bu sonuca göre zenginlik yalnızca para değil, gezegenin kendisini; verisiyle, gökyüzüyle, havasıyla özelleştirme yetkisi durumuna geldi. Öylesine ki bizler günümüzde gökyüzüne bakarken bile “bulut”un kime ait olduğunu düşünmek zorundayız.
Bezos, Musk, Gates… Bu isimler artık “girişimci” değil. Bu adamlar; yeryüzünü yetmediği gibi uzayı da çöplüğe çeviren yeni-oligarklar. Üstelik yalnızca maddi kaynakları değil, kamusal alanı, gökyüzünü, veriyi, sağlığı ve geleceği de özelleştiriyorlar. Modern çağın görünmez hükümdarları/egemenleridir onlar… Kodla yönetiyor, patentle hükmediyor, algoritmayla yönlendiriyorlar.
*Jeff Bezos artık yalnızca Amazon’un sahibi değil; Pentagon’un verilerini barındıran bulut sisteminin, uzaydaki yörüngelerin ve dünya çapındaki lojistik ağların gerçek efendisi…
*Elon Musk, Starlink ile gökyüzünü bir bakıma parselleyerek dijital koloniler kuruyor.
*Bill Gates ise toprak mülkiyetinden tarıma, küresel sağlıktan iklim mühendisliğine kadar her alanda “iyi niyetli denetim” bahanesiyle küresel ölçekte nüfuz sahibi oluyor.
Dünlerde halkın olan veri, toprak ve bilgi; günümüzde bu adamların dijital şatolarında saklanıyor. Onlar bugünün “yenilikçi iş insanları” değil, gezegeni özelleştiren yeni derebeyleridir.
Putin, Trump, Kim Jong-Un, Erdoğan gibi liderlerin yönetimlerinde; devletin siyasal, yargısal ve güvenlik aygıtları üzerinde merkezi bir denetim olduğu gözlemlenir. Tamam da ya Big Tech? Onlar şiddete gerek duymadan algoritmalarla yönlendirir, gözetler, manipüle eder. Amazon’un işçileri kameralarla ve kodlarla denetlenir. Gates’in tarım verileri, küçük çiftçileri patentli tohumlara muhtaç bırakır. Starlink, devletlerin bilgi kontrolünü bypass eder.
Devlet yasaklayarak susturabilir, oligarkların şirketleri ise gürültüyle unutturabilir. Devletin gücü yasada, şirketlerin gücü algoritmadadır. Ve sıklıkla, bu iki güç aynı masada, aynı hedefler için buluşur.
1967 tarihli Dış Uzay Anlaşması, uzayın insanlığın ortak mirası olduğunu söylerdi. Ne masum bir düşünceymiş! Bugün Bezos, “yörüngede sanayi kolonileri” kurmak istiyor. Musk, binlerce uydusuyla dijital bir gökyüzü tekeli oluşturdu bile. Her bir uyduyla gökyüzü biraz daha dijital moloz yığınına dönüşüyor.
Daha açık bir anlatımla; bugün yalnızca Dünya değil, uzay da artık bir “taşınmaz mülk” gibi alınıp satılıyor. Ama bu kez işin içinde tapu müdürlüğü değil, uzay ajansları ve yatırım fonları var.
Ama yine de umut var. Venedik’teki o tek pankart, küçük bir karşı çıkış gibi görünse de, Barselona’dan Berlin’e, İstanbul’dan Nairobi’ye pek çok kentte insanlar ses yükseltiyor. Kent yalnızca sokak değildir; gökyüzü de kamusaldır. Drone kuryeler, mega-yat limanları, Airbnb kentleri; hepsi kentleri birer elit vitrinine çeviriyor.
Ama kent forumları, gece bostanları, mahalle kooperatifleri, dijital direniş ağları da bu vitrine çatlak atıyor ve şunu fısıldıyorlar:
-Kent bizim, gökyüzü de…
Kuşkusuz bu yazının amacı “zengin düşmanlığı” değil. Ama kamusal alanın ve ortak geleceğin savunusunu yapmayan her düzen; sonunda zenginliğin arka bahçesi olur. Alternatifler mi?
Venedik’te açılan “Burada oligarklara yer yok” pankartı; hiç kuşkusuz yalnızca bir tepki değil, bir çağrıdır:
“Burada ortak akla yer var.
Burada gökyüzü hâlâ bizim olabilir.
Burada, algoritmaların değil insanların karar verdiği bir gelecek mümkün.”
Son bir söz:
Bu yazı yalnızca Bezos’a, Musk’a ya da Gates’e değil; onların düzenini alkışlayanlara, sessiz kalanlara, gökyüzüne bakıp yıldız değil, uydu sayanlara da yazılmıştır.
“Gökyüzü boş değil.
Ama ne yazık ki bizim de değil.”
Ve bu gidişle bizim de olmayacak; doğayı, yeri, göğü, evreni savunanlar suskun kaldıkça…
Selma Erdal; Didim, 13 Ekim 2025
ChatGPT Beyinleri Tembelleştiriyor mu? Yoksa Biz Çoktandır Düşünmekten Vazgeçmiş Miydik?
Antik Agora’dan Algoritma Alanına: Yaşananlar Demokrasi mi, Dijital Gösteri mi?
Evrene Mesaj Gönderdim, Cevap WhatsApp’tan Geldi
Klima Aç, Pencereyi Kapat; Sonuç Gezegen Boğulsun
Türkiye’nin 2025 Limit Aşım Günü: Geleceğimiz İçin Acil Eylem Çağrısı
Gökyüzünden Gelen Korku: Chemtrail Bir Masal mı, Gerçek Bir Tehdit mi?
Yasa Uygulanabilir Olmadıkça Halkta Tasa Bitmez
Trump Kovdu, Bundan Böyle Kirli Sanayinin Yeni Durağı Türkiye Mi?
Şu Anlaşılmaz İnsan Türü
Güne Düşenler (2) *Kayırmacılık
Seçme Saçma Sözlerim
Zavallı Amerikalılar
Bizim Nesil
Şu AZGIN AZINLIK sorunsalı…
Çevre Sorunları
