News
News
Muhasebe kayıtlarının dayanağı olan, gerçekleşen mali işlemleri ispatlayan evraklar muhasebe belgeleri olarak adlandırılır. Muhasebe belgeleri oluşum şekillerine, işletme içi işlevlerine ve ilgili yasal mevzuatlara göre üç temel başlık altında incelenir.
Oluşum süreçlerine göre belgeler doğal ve yapay olmak üzere iki ana gruba ayrılır.
Ticari faaliyetlerin yürütülmesi esnasında kendiliğinden (otomatik olarak) ortaya çıkan, üçüncü kişilerle veya kurumlarla yapılan işlemleri gösteren asıl belgelerdir.
Alış Belgeleri: Mal veya hizmet satın alımlarında düzenlenen evraklardır.
Örnek: Alış Faturası, Müstahsil Makbuzu (çiftçi/üreticiden alımlarda).
Satış Belgeleri: Satış işlemlerini belgelemek için düzenlenen evraklardır.
Örnek: Satış Faturası (toptan), Perakende Satış Vesikaları / Yazar Kasa Fişi (perakende).
Gider Belgeleri: İşletme faaliyetlerini sürdürürken yapılan harcamalara ait belgelerdir.
Örnek: Fatura (elektrik, su vb.), Serbest Meslek Makbuzu (mali müşavir, avukat vb.), Gider Pusulası (belge düzenleyemeyen kişilerden alınan hizmetlerde).
Tahsil ve Ödeme Belgeleri: Alacakların tahsili veya borçların ödenmesi durumunda düzenlenen belgelerdir.
Örnek: Kasa Tahsil Makbuzu, Kasa Ödeme Makbuzu, Senet Giriş/Çıkış Bordroları.
Mahsup Belgeleri (Hesaba Geçirme): Para hareketi olmadan hesaplar arası transfer ve borç/alacak işlemlerini gösteren evraklardır.
Örnek: Banka Borç / Alacak Dekontları.
Diğer Doğal Belgeler: Resmi kurum ödeme makbuzları, mahkeme ve takdir komisyonu kararları, sözleşmeler, taahhütnameler.
Doğal bir belgenin temin edilemediği durumlarda veya işletme içi takip ve hesaplamalar amacıyla işletme bünyesinde hazırlanan belgelerdir.
Giderlere İlişkin Yapay Belgeler: Belgelendirilmesi imkansız şehir içi ulaşım (dolmuş, vapur vb.) harcamaları için düzenlenen gider listeleri ve iş gezileri için hazırlanan harcırah beyannameleri.
Envanterle İlgili Yapay Belgeler: Dönem sonu işlemleri için hazırlanan mal sayım cetvelleri, amortisman tabloları ve gelir/gider tahakkuk hesaplama çalışma kağıtları.
Maliyet Muhasebesi Belgeleri: İşletme içi stok hareketlerini izlemek için düzenlenen ambar giriş/çıkış fişleri, hammadde istek fişleri ve üretim raporları.
İşletme içerisindeki kullanım alanlarına göre belgeler 4 ana kategoride toplanır:
Alış Belgeleri: Alış faturaları, perakende alış fişleri.
Satış Belgeleri: Satış faturaları, perakende satış belgeleri.
Gider Belgeleri: Serbest meslek makbuzu, gider pusulası, ücret bordrosu.
Genel Nitelikli Belgeler: Ticari mektuplar, kira kontratları, banka hesap özetleri.
Türkiye’deki yasal düzenlemeler kapsamında belgeler ait oldukları kanunlara göre belirlenmiştir:
| Mevzuat Dayanağı | Düzenlenen Başlıca Belgeler |
| Vergi Usul Kanunu (VUK) | Fatura, Sevk İrsaliyesi, Perakende Satış Belgeleri, Gider Pusulası, Müstahsil Makbuzu, Serbest Meslek Makbuzu, Ücret Bordrosu, Yolcu / Müşteri Listeleri. |
| Türk Ticaret Kanunu (TTK) | Kıymetli evraklar ve taşıma belgeleri: Poliçe, Bono (Senet), Çek, Hisse Senedi, Tahvil, Konşimento, Ordino, Taşıma Senedi. |
| Sermaye Piyasa Mevzuatı (SPK) | Aracı kurumlar ve sermaye piyasası işlemleri için: Menkul Kıymet Hareket Listesi, İşlem Sonuç Formu, Repo İşlem Dekontları, Emanet Giriş/Çıkış Fişleri. |
