Türkçenin özgürleşme yolculuğu/ 1

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

OKTAY EROL

Türkçenin özgürleşme yolculuğu/ 1

“Dil”, insanların hem toplumsal yaşamı tanımasında hem de karşılaştıkları sorunları çözmesinde en büyük etkendir. Zaman zaman Latin harflerinin neden seçildiği, Arap abecesinin neden bırakıldığı konuşulur! Ama nedendir bilinmez; halkın “öz dilinde” konuşması, sarayın kullandığı “dili” halkın anlamaması ya da halk arasındaki okuryazarlık oranının neden bu kadar düşük olduğu pek konuşulmaz! Bunların Osmanlı’nın çöküşünde bir etken olup olmadığı da yeterince sorgulanmaz!

Bir de şöyle düşünelim: Karacaoğlan’ın, Pir Sultan Abdal’ın, Yunus Emre’nin dizelerinin, Dede Korkut öykülerinin aradan yüzyıllar geçmesine karşın günümüzde de anlaşılabilir olması zaman zaman söyleşilerde dile getirilir. Peki, “ağdalı Osmanlıca” diye anılan, Arapça/ Farsça sözcüklerle, tamlamalarla örülü saray/ divan yazının dili ne ölçüde halkın anlayabileceği bir dildi? Elbette bu şiirlerin kendine özgü bir estetiği, derinliği, sanat anlayışı vardı. Ancak kullanılan dil, geniş halk katmanlarının bu şiirlere ulaşmasını, onları anlamasını güçleştiriyordu. Dilin böyle bir uzaklık yaşaması, yalnızca şiiri anlamayı değil, yazılı kültürle kurulan ilişkiyi de sınırlıyordu. Oysa dil, sanatın inceliklerini sergilemekle birlikte, insanın kendini anlatmasının, yaşadığı dünyayı anlamasının, toplumsal yaşama katılmasının da aracıydı…

***

Sarayın kullandığı “dili” halkın anlamaması, yazılı bilginin halkın geniş katmanlarına ulaşamaması, okuryazarlığın yaygınlaşamaması… Bunların nedenleri üzerinde pek durulmaz! Oysa halkın konuştuğu Türkçe ile sarayda, devlet yazışmalarında kullanılan dil arasındaki uzaklık, yalnızca bir konuşma ayrılığı değildi. Aynı zamanda halkın bilgiye ulaşmasını, yazılanı anlamasını, devletin işleyişini kavramasını güçleştiren bir durumdu. Halk kendi dilinde konuşuyor, derdini kendi dilinde anlatıyor; ancak devletin yazılı dille, eğitimde kullanılan dil karşılaştığında aynı kolaylıkla yol alamıyordu. Çünkü yazı dilinde kullanılan Arapça, Farsça sözcükler, tamlamalar, anlatım biçimleri, bu dili öğrenmemiş kişiler için aşılması güç bir engel oluşturuyordu.

Üstelik sorun yalnızca dilden de kaynaklanmıyordu. Eğitim olanaklarının sınırlılığı, okulların yaygın olmaması, kitapların azlığı, yazılı kaynaklara ulaşmanın güçlüğü de okuryazarlığın yaygınlaşmasını önleyen etkenlerdi. Halkın büyük bir bölümü için okumak, yazmak, yazılı bilgiye ulaşmak gündelik yaşamın doğal bir parçası durumuna gelememişti. Böyle bir ortamda, halkın konuştuğu dille yazılan dil arasındaki uzaklık, var olan güçlükleri daha da artırıyordu. Bir başka deyişle, halkın kendi dilinde konuşması, yazılı dünyaya da kendi diliyle katılabildiği anlamına gelmiyordu!

***

Peki, bu uzaklık nasıl aşılacaktı? Halkın konuştuğu dille yazı dili arasındaki ayrılık nasıl giderilecekti? İşte Atatürk’ün öncülüğünde gerçekleştirilen Dil Devrimi, bu sorulara verilen en önemli yanıtlardan biriydi. Amaç, yalnızca kullanılan sözcükleri değiştirmek, Arapça ya da Farsça sözcüklerin yerine Türkçe sözcükler koymak değildi. Türkçenin kendi kaynaklarına yönelmesi, halkın konuştuğu dille yazı dili arasındaki uzaklığın azaltılması, eğitimden bilime, yazından günlük yaşama dek her alanda güçlenmesiydi.

1928’de gerçekleştirilen Harf Devrimi’yle Latin kökenli Türk harfleri kabul edildi. Ardından 1932’de Türk Dili Tetkik Cemiyeti’nin kurulmasıyla Türkçenin araştırılması, geliştirilmesi, yabancı sözcüklerin yerine Türkçe karşılıklar bulunması çalışmaları hız kazandı. Türk Dil Kurumu adıyla çalışmalarını sürdüren bu kurumun öncülüğünde, dilimizin söz varlığına, anlatım gücüne, geçmişten gelen kaynaklarına yeniden yönelindi. Türkçe sözcükler derlendi, unutulmaya yüz tutmuş sözcükler yeniden gün yüzüne çıkarıldı, yeni kavramları Türkçe karşılayabilmenin yolları arandı.

***

Bütün bunlar ne kazandırdı? Her şeyden önce, Türkçenin eğitimde, bilimde, yazında, devlet yaşamında daha geniş bir kullanım alanı bulmasının önünü açtı. Okuma yazmayı öğrenmek, yazılanı anlamak, düşünceyi kendi diliyle anlatmak yönünde yeni olanaklar doğdu. Elbette harflerin değişmesi, dilin yalınlaşması, okuryazarlığın bir anda yaygınlaşması anlamına gelmiyordu. “Millet Mektepleri”, yeni harflerin öğretilmesi amacıyla açıldı; eğitim seferberliğiyle daha geniş katmanlara ulaşılmaya çalışıldı.

Atatürk’ün dil konusundaki yaklaşımının önemli bir yanı da Türkçeyi yalnızca geçmişten gelen bir kalıt olarak görmemesi, geleceğin bilim, düşünce, sanat dili olarak geliştirilmesini istemesiydi. Çünkü insan, kendi dilinde düşündüğünde, öğrendiğinde, soru sorduğunda yaşadığı dünyayla daha güçlü bir bağ kurabilir. Bir toplumun kendi dilinde bilim üretmesi, sanatını geliştirmesi, düşüncelerini özgürce anlatması, kültürel bağımsızlığının da temel dayanaklarından biridir.

Sürecek…

Sizin İçin Seçtiklerimiz...

1 Mayıs emektir… Öyle çok sorularım var ki… Yine “taklit/ tağşiş” ürünler… “Magazin” de bulaşıcıdır! Ferdi Zeyrek Başkanın ardından… Kozan’da 3. BB yardımcısı… “İktidar” ile “muhalefetin” tutumu… “Kesinti” Adanalıdan yapılmıştır… “Işıkları aç, ışıkları kapa” eylemi… “İktidara” yakın adaylara… CHP’li belediyelerin yaşamsal sınavı… Yaşanan “musibetlerden” ders alınmadıkça… Dar gelirliye “araç, telefon” sorusu… Karalar’dan halk kart… Depremden başka her şey yalan…

Bilgi Paylaştıkça Çoğalır!

KozanBilgi.Net’te yer alan Yüz Binin üzerinde haber, yazı ve fotoğraflar emeğin ve yerel gazeteciliğin bir ürünüdür.
Ticari amaç olmamak üzere içeriklerimizi KozanBilgi.Net’i kaynak göstererek ve aktif bağlantı vererek sevdiklerinizle veya sitenizde gönül rahatlığıyla paylaşabilirsiniz.

" />