Muhasebede Hesap Kavramı, İşleyiş Kuralları ve Hesap Planı

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Hesap, bilançoyu oluşturan varlık, sermaye ve borç unsurlarında dönem içinde meydana gelen artış ve azalışların sistemli bir şekilde izlendiği çizelgedir. Muhasebe mantığında hesaplar genellikle bir “T” cetveli şeklinde temsil edilir:

Muhasebede Temel Hesap Kavramları

Hesapların işleyiş yapısını kavramak için şu temel kavramların bilinmesi gerekir:

• Borç ve Alacak Tarafı: Hesabın sol tarafı borç, sağ tarafı alacak olarak adlandırılır.

• Borçlandırmak / Alacaklandırmak: Bir işlemin hesabın sol tarafına yazılmasına borçlandırmak, sağ tarafına yazılmasına alacaklandırmak denir.

• Hesap Açmak: Bir hesaba ilk kez tutar kaydı yapılarak çalıştırılmaya başlanmasıdır.

• Hesap Kalanı (Bakiye): Borç ve alacak taraflarının toplamları arasındaki farktır. Borç tarafı fazla ise borç kalanı, alacak tarafı fazla ise alacak kalanı verir. Tutarlar eşitse hesap kapalıdır.

• Aktif ve Pasif Hesaplar: Varlıkları temsil eden ve borç kalanı veren hesaplar aktif, kaynakları temsil eden ve alacak kalanı veren hesaplar pasif hesaplardır.

Hesapların Çalışma Mantığı ve Kayıt Esasları

Muhasebe kayıtlarında temel pratik kural: Giren hesaba borç, çıkan hesaba alacak yazılır.

1. Bilanço Hesaplarının İşleyişi

• Varlık Hesapları: Varlıklardaki artışlar ilgili hesabın borç tarafına, azalışlar ise alacak tarafına yazılır.

• Sermaye ve Borç Hesapları: Kaynaklardaki artışlar ilgili hesabın alacak tarafına, azalışlar ise borç tarafına kaydedilir.

2. Gelir Tablosu Hesaplarının İşleyişi

İşletmenin öz sermayesini etkileyen günlük işlemler sonuç hesaplarında izlenir. Gelirler öz sermayeyi artırırken, giderler azaltır. Dönem sonunda bu hesaplar kâr/zarar hesabına devredilerek kapatılır.

• Gider Hesapları: İlk kayıtta daima borçlandırılarak açılır.

• Gelir Hesapları: İlk kayıtta daima alacaklandırılarak açılır.

Niteliğine Göre Hesap Sınıflandırması

Hesaplar, finansal tablolardaki yerlerinin yanı sıra kayıt mantığına ve işleyiş etkilerine göre gruplandırılır:

• Asli Hesaplar: Varlık, kaynak, gelir ve giderleri doğrudan gösteren ana hesaplardır (Örn: Kasa Hesabı, Ticari Mallar Hesabı).

• Düzenleyici Hesaplar: Asli hesapların altında eksi (-) kalem olarak yer alarak onların net değerleriyle görünmesini sağlayan hesaplardır.

• Geçici Hesaplar: Tamamlanamayan veya belirli bir döneme mahsus kullanılan geçici kayıt hesaplarıdır.

• Nazım Hesaplar: İşletmenin varlık ve kaynaklarında doğrudan değişim yaratmayan, takip ve bilgi edinme amaçlı kullanılan hesaplardır.

Tekdüzen Hesap Planı ve Ana Gruplar

İşletmelerde hesapların genel kabul görmüş ilkelere uygun, sistemli biçimde yer aldığı listeye Hesap Planı denir. Ülkemizde uygulanması zorunlu olan Tekdüzen Hesap Planı 9 ana gruptan oluşmaktadır:

1. Dönen Varlıklar

2. Duran Varlıklar

3. Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

4. Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar

5. Öz Kaynaklar

6. Gelir Tablosu Hesapları

7. Maliyet Hesapları

8. Serbest Hesaplar

9. Nazım Hesaplar