Türkçenin özgürleşme yolculuğu/ 2

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

OKTAY EROL

Türkçenin özgürleşme yolculuğu/ 2

Şimdi düşünelim: Bir dil, halkın anlayabildiği, öğrenebildiği, yeni sözcüklerle varsıllaşabildiği bir dil durumuna geldikçe toplumun yaşamında nasıl bir yer edinir? Türkçenin eğitimden yazına, bilimden günlük yaşama kadar gelişmesi, yalnızca dil alanında kazanılmış bir başarı mıdır? Yoksa halkın bilgiye ulaşması, kendi düşüncesini anlatması, ülkenin geleceğinde söz sahibi olması yönünde atılmış büyük bir adım mıdır?

Bence Dil Devrimi’nin asıl anlamı burada aranmalıdır. Türkçe, yalnızca konuştuğumuz dil değildir; belleğimizdir, düşüncemizdir, dünyayı kavrayışımızdır. Onu geliştirmek, anlatım gücünü artırmak, yaşamın her alanında kullanmak, geçmişle bağımızı korurken geleceği de kendi dilimizle kurmaktır. Çünkü bir dil yaşadıkça, geliştikçe, yeni kuşaklara aktarıldıkça yaşar; halkın dili olmaktan çıkıp yalnızca belirli çevrelerin dili durumuna düştüğünde ise hem toplumla arasına uzaklık girer hem de anlaşmazlıklar artar…

***

İsterseniz yapılanların ne anlama geldiğini birkaç örnekle düşünelim… Atatürk’ün 1936-1937 yıllarında yazdığı Geometri kitabına bakalım… Bir zamanlar matematik derslerinde kullanılan “Müsellesin, zaviyetan-ı dahiletan mecmu’ü 180 derece…” söyleyişiyle, bugün kullandığımız “Üçgenin iç açılarının toplamı 180 derecedir” tümcesini karşılaştıralım. Birinde anlamak için Arapça, Farsça kökenli sözcükleri, tamlamaları bilmek gerekiyor; ötekinde ise anlatılanı kavramak için üçgenin ne olduğunu, açıların ne anlama geldiğini bilmek yeterli! “Müselles” yerine “üçgen”, “zaviye” yerine “açı”, “mecmuu” yerine “toplam”, “müsavi” yerine “eşit”, “zaviye-i kaime” yerine “dik açı” dediğimizde yalnızca sözcükleri değiştirmiş olmuyoruz; bilginin anlaşılmasını da kolaylaştırıyoruz.

Düşünün, “müselles” sözcüğünü öğrenmek zorunda kalan bir öğrenciyle “üçgen” sözcüğünü bilen bir öğrencinin önündeki güçlük aynı mı? “Zaviye” yerine “açı”, “murabba” yerine “kare”, “muhit” yerine “çevre”, “kutur” yerine “çap”, “nısf-ı kutur” yerine “yarıçap” dediğimizde anlatılan bilgi ortadan kalkmıyor; tersine, daha anlaşılır bir biçimde karşımıza çıkıyor. Üstelik bu sözcükler yalnızca matematik dersinin sınırları içinde kalmıyor; gündelik konuşmamıza, düşünme biçimimize de yerleşiyor. Bir süre sonra öğrenci, öğrendiği kavramı yalnızca ezberlemiyor, kendi diliyle anlatabiliyor.

***

Dil Devrimi’nin önemi de burada! Türkçeleşen terimler, öğrencinin önündeki dil engelini azaltırken öğretmenin de bilgisini daha açık anlatmasına olanak sağlıyordu. Elbette bir sözcüğün Türkçe karşılığını bulmak, bilginin kendiliğinden öğrenilmesini sağlamaz. Bunun için eğitim, öğretmen, kitap, çalışma gerekir. Ancak öğrenilecek bilgiyi anlamayı güçleştiren gereksiz dil yükünü azaltmak da eğitimin önemli bir parçasıdır. Atatürk’ün Geometri kitabı, bu bakımdan yalnızca bir ders kitabı değil, Türkçenin anlatım gücüne duyulan güvenin de bir göstergesidir.

Üstelik bu değişim yalnızca geometriyle sınırlı değildi. Coğrafyada, doğa bilimlerinde, sağlık alanında, hukukta, gündelik yaşamda kullanılan kavramlar için de Türkçe karşılıklar arandı. Her alanda aynı ölçüde başarı sağlanmadı; kimi sözcükler benimsendi, kimileri zamanla kullanılmaz oldu. Ancak temel düşünce açıktı: Türkçe, yalnızca evde konuşulan, sokakta kullanılan bir dil olarak kalmamalıydı; okulda öğrenilen, bilimde kullanılan, düşüncenin derinliklerini anlatabilen bir dil olmalıydı.

***

Başta sorduğumuz soruya dönelim: Dil, insanların yaşamı tanımasının, sorunlarını çözmesinin en büyük etkenlerinden biriyse, onu halkın anlayacağı biçimde geliştirmek neden bu denli önemlidir? Çünkü dil, yalnızca geçmişten kalan bir kalıt değil, geleceği kurmanın da aracıdır. Atatürk’ün Dil Devrimi’yle açtığı yol, Türkçenin halkın dili olmanın ötesinde, bilimin, sanatın, düşüncenin dili olabileceğini göstermiştir.

Elbette bu yolun tamamlandığını söyleyemeyiz… Türkçeyi korumak, varsıllaştırmak, doğru kullanmak hepimizin sorumluluğudur. Unutmayalım; kendi dilinde düşünen, öğrenen, üreten bir toplum, dünyayı da daha iyi kavrar. Şiir de bu dilin en güzel anlatımlarından biridir. Karacaoğlan’dan Yunus Emre’ye uzanan sesin bugün de içimize dokunması bundandır. Çünkü dil yaşarsa şiir yaşar; şiir yaşarsa insanın sesi, umudu, belleği yaşar. Türkçemize sahip çıkmak, kendimize, geleceğimize sahip çıkmaktır! 191026

Bitti…

Sizin İçin Seçtiklerimiz...

Eğitim, bireyin özünü bilmesidir… “Yaptığınız iyiliği göstermeyin…” “Daha az elektrik tüketin” baskısı! Sistemin yönlendirdiği estetik salgını Bayramda “bayrak” astınız mı? Bağımlılık…/ 2 Neden mi Ekrem İmamoğlu? Bu yurdun yurttaşı… Sorsalar “düşünüyoruz” diyorlar ya… “Aaa, Özel ayağa kalktı!” “Bildiğini bilmemekte” diretme hastalığı… Genel merkezin belirleyeceği aday çıkmazı… Denge, zeytinle narenciyenin neresinde? “Kalkınma” Adana’nın neresinde? CHP yönetiminin “değişimden” kaçınan tavrı…

Bilgi Paylaştıkça Çoğalır!

KozanBilgi.Net’te yer alan Yüz Binin üzerinde haber, yazı ve fotoğraflar emeğin ve yerel gazeteciliğin bir ürünüdür.
Ticari amaç olmamak üzere içeriklerimizi KozanBilgi.Net’i kaynak göstererek ve aktif bağlantı vererek sevdiklerinizle veya sitenizde gönül rahatlığıyla paylaşabilirsiniz.

" />