News
News
Gelişim basamaklarına göre çocukların okuma gereksinimleri nasıl karşılanmalıdır? Ana-baba, öğretmen olarak çocuğa önerilecek, armağan edilecek bir kitabın seçiminin doğru yapılmasıiçin çocuğun okuma alışkanlığının, gelişim düzeyinin ve o gelişim düzeyinde okunacak kitapların bilinmesi gerekmektedir. Yörükoğlu (1997), psikiyatrist gözüyle bu konuda şu açıklamaları yapmaktadır:
“Okul öncesi yıllarda bol resimli, çizgili, çocuklara okunmak amacıyla düzenlenmiş, az yazılı kitaplar ilgi çeker. Boyama kitaplarının çocuklardaki yaratıcılığı körelttiği belirtilmektedir. Resimler hayal güc$ünü artırır. İyi kitaplar çocuğu somut düşünmek biçiminden soyut düşünmeye doğru götüren araçlardır. Soyut sözleri, resimlenmiş olarak algılamak kavramların yerleşmesine yardım eder. İlkokul çağında resimli dergilerin, Tom Miks, Teksas gibi zararlısayılan yayınların çekiciliği boşuna değildir. bu tür kitaplar resme öncelik tanırlar. Dil-
leri yalın ve sürükleyicidir. Güldürüye ve serüvene bol yer verilmiştir. Öykünün sonunda iyiler hep kötüleri alt ederler. Bu tür yayınlarıyasaklamak sorunu çözmez. Onlarla yarışacak nitelikte kitaplar basmak va yaymak gerekir. Kuşkusuz bu tür yayınlar içinde saldırganlığa, korku ve yıldırıya (dehşete) çok yer verenleri eve sokmamak iyi olur. Bu tür yayınların olumsuz etkileri yanında daha önemli sakıncalarıda vardır. Belli bir dönemde çocuğa çekici ve kolay gelen bu yayınlar, ek okuma aracı olarak kalırsa gelişmeye katkı yapmaz. Çocuk belli bir düzeyde yukarı gidemez. Yetişkin çağında fotoroman okuyucu olup çıkar!
İlkokul yıllarındaki serüvenlere, yiğitlik öykülerine ve gizi bulunan öykülerek eğilim artar.
Define Adası, Jules Verne’nin öyküleri türünden hem sürükleyici hem yazın değeri olan kitaplarla bu eğitim karşılanabilir.
İlkokuldan sonra çocuklarda soyut düşünce yeteneği hızlıbir gelişme gösterir. Ortaokul sıralarında okumaya düşkün çocuklar yetişkinlerin okuduğu bir çok romanı tat alarak okuyabilir. Bu çağlarda Türk ve dünya yazınından derlenecek bir seçmeler dizisi hazırlanabilir.
Unutmayalım ki çocuk klasikleri arasına giren pek çok başyapıt çocuklar için yazılmamıştır:
Robinson Kruzo, Guliver’in Gezileri, Define Adası, Tom Sawyer’in Serüvenleri, Don Kişot ve pek çok başka ünlü yapıt buna örnek verilebilir. Örneğin Aziz Nesin’in, Muzaffer İzgü’nun bütün öykülerini ilkokulun son yıllarından başlayarak çocuklar bayıla bayıla okumaktadırlar.
Çocuklar ana-babalarıyla birlikte okumaya başladıkları ve tadını aldıkları bir kitabı kendi başlarına bitirebilirler. Birlikte kitap okumak, okuma beğenisi kazandırmanın iyi bir yoludur. Ayrıca birlikte okunan ve tartışılan bir kitap çocukla ana-babayıbirbirine yaklaştırır.”
Uzmanlar, çocukların okuma eğilimleri konusunda kesin olmamakla birlikte bazı saptamalar yapmışlardır. Bu konuda kesin yargılara varılamaz.Her çocuğa sunulacak reçete farklıdır. Her çocuğun kişiliği, aile ve sosyal çevresi değişiktir. Yine de çocuğun yaşına göre okuma eğilimini bilmek bir başlangıç sayılabilecek, büyüklere
yardımcı olabilecektir. Bunun için çocuğun yaşına göre hangi konulara ilgi duyduğu, neye meraklı olduğu Tablo 12.1’de gösterilmiştir. Tablo incelenirse Yörükoğlu’nun görüşlerini destekler nitelikte olduğu görülür.
Tablo 12.1: Yaşlara Göre Okuma Eğilimleri
0 – 6 YAŞ / OKUL ÖNCESİ DÖNEMİ
• Ninniler
• Öykü
• Resimli kitaplar
• Şiir
• Çekici kartlar
• Plak – kaset
• Tekerlemeler
• Video – TV
• Bilmeceler – atasözleri – fıkralar
• Çocuk kitaplığı
• Destanlar – efsaneler
• Çocuk kulübü – tiyatrosu
• Masal
Bu yaştaki çocuklarının eğilimlerinde cinsiyetler arasında fark yoktur.
7 – 9 YAŞ / MASAL DÖNEMİ
• Kahramanları çocuk olan öyküler
• Kahramanları hayvan olan öyküler
• Tatil ve doğa öyküleri
• Efsaneler – destanlar – fıkralar
Okul öncesinin devamı olan bu dönem çocuklarında da cinsiyet farkı belirginleş-
memiştir. Ancak kızlarda bu dönem bir yıl daha uzun sürebilir. Bu dönem çocukları en
çok (% 75) masaldan hoşlanırlar. Bu dönem çocuklarının kitaplarıresimli olmalıdır.
10 – 12 YAŞ / SERÜVEN DÖNEMİ
KIZ
• Ev – okul yaşamı
• Yararlı bilgiler
• Şiir – tiyatro eğitimi
• Duygusal kitaplar
kahramanlık konulu kitaplar
ERKEK
• Serüven kitapları
• Gezi kitapları
• Öyküleştirilmiş tarih,
• Öyküleştirilmiş fen, doğa
anlatan yazılar
konulu kitaplar
KIZ / ERKEK (ORTAK)
• Mizah
• Biyografiler
• Polisiye
• Kadın / erkek yaşamını
• Yabancı ülkeler
Bu yaş çocuklarında gerçeğe yönelme başlamıştır. Cinsiyetler arasında fark var-
dır.
12 – 14 YAŞ / SOYUT KONULARA EĞİLİM DÖNEMİ
KIZ
• Sevgi, bağlılık, özveri konularını işleyen
• Sanat değeri olan kitap ve dergiler
ERKEK
• Soyut, duygusal, düşünsel öykü, roman
roman, şiir, tiyatro eserleri
duygusal öykü, şiir, tiyatro eserleri
• Gazeteler, güncel konular, spor yazıları
Cinsiyet farkının özellikle belirginleştiği bu dönemde çocuklarda sanata eğilim
başlar.
