Sürdürülebilir Olan Sömürü, Dünya Değil!

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

SELMA ERDAL

Sürdürülebilir Olan Sömürü, Dünya Değil!

Geçenlerde YÖK’ün Dijital Üniversitesi’ne yazıldım; bu aralar Sürdürülebilirlik Okulu öğrencisi de oldum.

Boş durmak yok!

Hala öğreniyorum. İtalyanca söyleyişiyle Ancora imparo!

Eğitim altı modül, on sekiz dersten oluşuyor.

İklim değişikliği, yeşil dönüşüm, karbon ayak izi, döngüsel ekonomi, sıfır atık, yenilenebilir enerji, iklim adaleti…

Öğrendikçe öğrendim!

Meğer dünyayı kurtarmak için ne çok kavram üretmişiz!

Yalnızca bir şeyi anlamakta güçlük çekiyorum:

Dünyayı bu duruma getirenler, şimdi neden dünyanın kurtarıcılığına soyunmuşlar?

Yüzyıllar boyunca sömürge gemileriyle kıtalara açılan devletler, gittikleri coğrafyalardan altın, kömür, petrol, kauçuk, pamuk, maden ne buldularsa taşıdılar.

Toprağı aldılar, emeği kullandılar, o toprakların varsıllıklarını ülkelerine aktardılar.

Sanayi Devrimi’ni gerçekleştirdiler. Fabrikalarını kurdular. Bacalarını tüttürdüler.

Dünya onların üretim alanı, ele geçirdikleri sömürgeler hammadde deposu, halklar da ucuz işgücüydü.

Sonra bir gün baktılar ki dünya ısınıyor!

Aman efendim, iklim krizi!

Karbon salımlarını azaltmalıymışız, kaynakları korumalıymışız, sürdürülebilir biçimde kalkınmalıymışız!

Ne güzel!

Dün sömürgecilik sürdürülebilirdi, bugün de sürdürülebilirlik üzerinden varsıllık!

Üstelik bunlar yalnızca benim ironik yorumlarım değil.

Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nin (IPCC) verilerine göre gelişmiş ülkeler, 1850–2019 dönemindeki fosil yakıt ve sanayi kaynaklı tarihsel birikimli karbondioksit salımlarının yaklaşık yüzde 57’sinden sorumlu.

En az gelişmiş ülkelerin payıysa yüzde 0,4!

Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın 2024 raporu da yüksek gelirli ülkelerin kişi başına düşük gelirli ülkelerden altı kat fazla malzeme tükettiğini, kaynak kullanımıyla ilişkili iklim etkilerinin ise on kat fazla olduğunu gösteriyor.

Demek ki herkes aynı dünyada yaşıyor ama herkes aynı ölçüde tüketmiyor, kirletmiyor!

Peki günümüzde ne yapılıyor?

Kirletici üretimin bir bölümü daha ucuz emeğin, daha ucuz toprağın bulunduğu ülkelere kaydırılıyor.

Maden orada çıkarılıyor, fabrika orada çalışıyor, çevresel zarar orada oluşuyor.

Ürünse varsıl ülkelerde tüketiliyor.

Bizler için ne kadar da bilindik, tanıdık uygulamalar, değil mi?

Sonra tüketen ülke, kendi sınırları içindeki karbon salımının azaldığını açıklıyor.

Eh, ne güzel!

Kirlilik ihraç edilmiş, çevrecilik ithal edilmiş!

Şimdi bir de yeşil dönüşüm var.

Elektrikli otomobiller, bataryalar, güneş panelleri, yeşil hidrojen…

Elbette gerekliler. Fosil yakıtlardan uzaklaşmak zorundayız.

Ama bir sorum var:

Bu teknolojiler için gereken lityum, kobalt, bakır ve diğer madenler nereden çıkarılacak?

Çıkarıldıkları yerlerde suyu, toprağı, çalışanları kim koruyacak?

Yoksa varsıl ülkelerin otomobilleri temiz enerjiyle çalışırken, başka coğrafyaların insanlarına kirli madencilik mi düşecek?

Sömürge gemileri değişmiş olabilir ama yükün hangi yönde taşındığına bakmakta yarar var!

Üstelik artık karbonun da piyasası var!

Karbon kredileri, yeşil tahviller, sürdürülebilir yatırım fonları…

Doğayı kirletirken kazandık, temizlerken de kazanalım!

Kapitalizmin becerisine hayran olmamak elde mi?

Yanlış anlaşılmasın; çevre teknolojilerine, uluslararası iklim anlaşmalarına veya yeşil yatırımlara karşı değilim.

Tam tersine, bunların gerekli olduğunu biliyorum.

Ama öğrendiğim başka bir şey daha var:

Bir yatırımın yeşil olması, mutlaka adil olduğu anlamına gelmiyor.

Bir ürünün geri dönüştürülmesi de toplam kaynak tüketiminin azaldığını kanıtlamıyor.

Üstelik dünya yalnızca tarihsel sömürgeci devletlerin faaliyetleriyle kirlenmiyor. Günümüzün büyük üretici ekonomileri de ciddi sorumluluk taşıyor.

Dolayısıyla önemli olan, geçmişte kimin kirlettiğini unutmadan bugün kimin ne ürettiğini, ne tükettiğini ve çevresel bedeli kime ödettiğini birlikte sorgulamak.

İşte sürdürülebilirlik eğitiminden çıkardığım en önemli ders bu oldu.

Artık birisi bana sürdürülebilir kalkınmadan söz ettiğinde yalnızca karbon ayak izini sormayacağım.

Kimin kalkınması, kimin kaynaklarıyla, kimin emeğiyle, kimin çevresinin bedeliyle sürdürülecek?

Onu da soracağım.

Çünkü görünen o ki bazıları dünyayı sürdürülebilir kılmaktan önce kendi varsıllıklarını sürdürülebilir kılmanın yollarını bulmuş!

Dün sömürgelerinden besleniyorlardı, bugün küresel değer zincirlerinden…

Yöntemler değişmiş, kavramlar yeşillenmiş.

Peki ya düzen?

Sanırım tam olarak sürdürülebilir olan işte bu sömürü düzeni!

Selma Erdal; Didim, 10 Kasım 2026

Sizin İçin Seçtiklerimiz...

NOHUT ODA, BETON SOFA Aylardan Ağustos Çevre ve Biz Amerika, Great Amerika Etik mi, Etiket mi? Epigenetik Adalet = Gelecek Nesillerin Sağlıklı Doğma Hakkı Kodu Kim Yazdı, Düzeni Kim Kurdu? Ekolojik Günah: Bireyler mi, Sistem mi Yanlış Yolda? Batı’nın Beğendiği Türk Olmak: Taner Akçam Üzerinden Bir Tartışma Trump Kovdu, Bundan Böyle Kirli Sanayinin Yeni Durağı Türkiye Mi? Şu Anlaşılmaz İnsan Türü Güncel Sorular Yaşamın İçinden Seçme Saçma Sözlerim Kimlere Borçluyuz?…