Muhasebeye Giriş Ders Notları – 2

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

ÜNİTE 4: Muhasebe Kayıt Belgeleri ve Ticari Defterler

Ticari işletmelerin finansal durumunu ve faaliyet sonuçlarını izleyebilmek, vergilendirme süreçlerini şeffaf bir şekilde yürütmek ve hukuki uyuşmazlıklarda delil oluşturmak amacıyla yasal defterlerin tutulması ve işlemlerin belgelendirilmesi zorunludur.

1. Vergi Usul Kanunu’na (VUK) Göre Tutulması Zorunlu Defterler

Tüccarlar, iş hacimleri ve hukuki statülerine göre iki ana sınıfa ayrılır ve tutmakla yükümlü oldukları defterler farklılık gösterir:

Sınıflarına Göre Tüccarların Defterleri

Faaliyetin Niteliğine ve Hukuki Statüye Göre Özel Defterler

• Özel Sektör/Sektörel Defterler: İmalat defteri, bitim işleri defteri, istihsal defteri, ambar defteri, yabancı ulaştırma kurumlarının hasılat defteri, damga vergisi defteri, banka-banker ve sigorta şirketlerinin gider vergisi kayıt defteri.

• Türk Ticaret Kanunu (TTK) Gereği: Tüzel kişi niteliğindeki işletmeler (şirketler) ek olarak Karar Defteri tutmak zorundadır.

Önemli Not: Defterlere yapılan tüm kayıtların fatura, fiş gibi resmi ispat edici belgelere dayanması esastır.

2. Temel Muhasebe Defterleri

A. Yevmiye Defteri (Günlük Defter)

İşletmede gerçekleşen ticari işlemlerin tarih sırasına göre, belgeler doğrultusunda ve muhasebe kurallarına uygun olarak “madde” adı verilen bölümlere kaydedildiği defterdir.

• Yevmiye Maddesi: Bir işlemi bütünüyle kayda alan ve paralel çizgilerle sınırlandırılan bölümdür.

• Denge Kuralı: Yevmiye defterindeki her maddede borç toplamı ile alacak toplamı birbirine eşit olmak zorundadır.

Yevmiye Madde Türleri:

1. Basit Madde: Tek bir borçlu ve tek bir alacaklı hesabın yer aldığı madde türüdür.

2. Bileşik Madde: Bir taraf tek bir hesap iken, diğer tarafın birden fazla hesaptan oluştuğu madde türüdür.

3. Karışık Madde: Hem borç hem de alacak tarafında birden fazla hesabın yer aldığı madde türüdür.

B. Büyük Defter (Defter-i Kebir)

Yevmiye defterine tarih sırasıyla kaydedilen işlemleri, ait oldukları hesaplara dağıtan ve sistemli bir şekilde toplayan defterdir. Bilanço eşitliğinde meydana gelen artış ve azalışlar burada izlenir.

• İşlem hacmine göre defter sayfaları hesaplara tahsis edilir (Örn: Kasa hesabı için çok sayıda sayfa, Sermaye hesabı için 1-2 sayfa).

• Hangi hesabın kaçıncı sayfada yer aldığı defterin iç kapağında listelenir.

C. Yardımcı (Muavin) Defterler

Büyük defterdeki ana hesapların detaylarını gösteren defterlerdir. Örneğin; 120 Alıcılar Hesabı ana defterde tek bir toplam olarak görünürken, hangi müşteriden ne kadar alacak olduğunu detaylı görmek için yardımcı defter kullanılır.

3. Mizan

Mizan; Yevmiye defterine yapılan kayıtların Büyük Deftere doğru aktarılıp aktarılmadığını kontrol etmeye yarayan matematiksel kontrol tablosudur. Genellikle aylık dönemler halinde düzenlenir.

İşletme Adı: ....................
Mizan Tarihi: .. / .. / 20..

+---------+-------------------+-------------------+-------------------+
| Sıra No | Hesap Adı         |     TUTARLAR      |     KALANLAR      |
|         |                   |  Borç   | Alacak  |  Borç   | Alacak  |
+---------+-------------------+-------------------+-------------------+
|   ...   | ...               |   ...   |   ...   |   ...   |   ...   |
+---------+-------------------+-------------------+-------------------+
| TOPLAM  |                   |   X TL  |   X TL  |   Y TL  |   Y TL  |
+---------+-------------------+-------------------+-------------------+

Mizan Türleri:

• Aylık Mizan (Geçici Mizan): Ay sonlarında kontrol amacıyla hazırlanan mizan.

• Genel Geçici Mizan: Dönem sonu envanter kayıtlarından önce çıkarılan mizan.

• Kesin Mizan: Dönem sonu envanter ve düzeltme kayıtları tamamlandıktan sonra çıkarılan nihai mizan.

4. Defterlerin Tasdik Zamanları ve Kullanım Kuralları

Tasdik Zamanları (VUK Maddeleri)

Defter Tutma Kuralları

• Defterler ve kayıtlar Türkçe tutulmalı ve mürekkepli kalemle yazılmalıdır.

• Satırlar boş bırakılamaz, atlanamaz, satır aralarına yazı yazılamaz.

• Sayfalar ciltten koparılamaz, yırtılamaz.

• Kayıtlar silinemez, karalanamaz veya okunmaz hale getirilemez.

• Hata Düzeltme: Yevmiye defteri hataları ancak muhasebe kurallarına göre (ters kayıt vb.) düzeltilir. Diğer defterlerdeki hatalar ise üzeri tek çizgiyle okunabilir şekilde çizilip doğrusu yanına yazılır.

• Kayıt Süreleri: İşlemlerin 10 gün içinde defterlere işlenmesi esastır. Kayıtlarını muhasebe fişleri veya bordro gibi yetkili imzalı belgelere dayanarak yürüten işletmelerde bu süre 45 güne kadar uzar.

• Günü Gününe Kayıt: Günlük kasa, günlük perakende satış ve hasılat defteri ile serbest meslek kazanç defteri günü gününe işlenmek zorundadır.

5. Muhasebe Fişleri ve Ticari Belgeler

İşlemleri doğrudan defterlere yazmak yerine önce muhasebe fişlerine kaydetmek; hataları azaltır, kontrolü kolaylaştırır ve kayıt düzeni sağlar.

Muhasebe Fişi Türleri

                ┌─── Tahsil Fişi ───► Kasaya PARA GİRİŞİ var (Sadece Alacaklı Hesap Yazılır)
                │
MUHASEBE FİŞLERİ ├─── Tediye Fişi ────► Kasadan PARA ÇIKIŞI var (Sadece Borçlu Hesap Yazılır)
                │
                └─── Mahsup Fişi ────► Kasa Hesabını İLGİLENDİRMEYEN İşlemler

Yasal Saklama Süreleri

• Türk Ticaret Kanunu’na (TTK) Göre: Ait oldukları yıldan başlayarak 10 yıl

• Vergi Usul Kanunu’na (VUK) Göre: Ait oldukları yıldan başlayarak 5 yıl

www.kozanbilgi.net internet sitesinde yayınlanan yazı, haber ve fotografların her türlü telif hakkı KozanBilgi.Net'e aittir. İçerikleri kaynak göstererek alabilirsiniz.