Hadis Tarihi, Yazım Süreci ve Başlıca Raviler

Hadis tarihi; Hz. Peygamber (s.a.v.) dönemindeki ilk şifahi (sözlü) aktarımlardan başlayarak, Tâbiîn dönemindeki tedvin (toplama) ve sonraki asırlarda gerçekleşen tasnif (sınıflandırma) süreçleriyle günümüzdeki dev külliyatlara dönüşmüştür.

Hadislerin Yazılması ve Geçirdiği Safhalar

• İlk Dönem ve Yazma Yasağı: Hadislerin başlangıçta yazılmasına, Kur'an ayetleriyle karışması veya Yahudilerdeki Mişna örneğinde olduğu gibi zamanla Kur'an'ın önüne geçen alternatif metinler haline gelmesi endişesiyle izin verilmemiştir. Ebû Saîd el-Hudrî ve Ebû Hürrem (Ebû Hüreyre) aracılığıyla aktarılan rivayetlerde Hz. Peygamber, Kur'an dışında metin yazılmasını yasaklamıştır.

• Hususi İzinler ve Şifahi Dönem: Zamanla Abdullah b. 'Amr (Sahîfe-i Sâdıka) ve Yemenli Ebû Şâh gibi sahabilerden bazılarna özel izinler verilmiştir. Hz. Peygamber'in hayatının son dönemlerinde "İlmi yazı ile tespit ediniz" buyurarak genel izin verdiği kabul edilir. Dört Halife döneminde Kur'an'ın korunması öncelendiği için hadislerin geniş çapta yazılı metinlere dönüştürülmesi kısıtlanmıştır.

• Tedvin (Toplama) Dönemi: Hadislerin sistemli olarak resmi düzeyde toplanması Tâbiîn döneminde, Emevi Halifesi Ömer b. Abdülazîz'in emriyle gerçekleşmiştir. İbn Şihâb ez-Zührî ve Muhammed b. Müslim gibi âlimler ilk resmi tedvin faaliyetlerini yürütmüştür. Büyük çapta ilk derleme eser ise İmam Mâlik'in el-Muvatta' isimli çalışmasıdır.

Hadis Külliyatları ve Türleri

Hz. Peygamber'in vefatından yaklaşık iki asır sonra (M. 9. yüzyıl) İmam Buhârî, İmam Müslim ve diğer büyük hadis imamları rivayetleri toplayarak güvenilir külliyatları oluşturmuşlardır:

• Kütüb-i Sitte: Ehl-i Sünnet dünyasında en çok güvenilen altı temel hadis kitabıdır.

• Sahîheyn ve Müttefekun Aleyh: İmam Buhârî ve İmam Müslim'in Sahiḥ eserlerine "Sahîheyn" denir. İki eserde birden ortak yer alan rivayetler "Müttefekun Aleyh" (üzerinde ittifak edilmiş) olarak adlandırılır.

• Türlerine Göre Eserler: Hadis metinleri yazılış ve düzenleniş tarzlarına göre Câmi, Müsned, Mu'cem, Müstedrek, Müstahrec, Cüz ve Tabakât gibi isimler almıştır.

Hadis Eğitimi ve Dâru'l-Hadisler

İlk zamanlar "mecâlis" denilen sohbet halkalarında yürütülen hadis eğitimi, 12. yüzyıldan itibaren kurumsallaşarak müstakil medreselere dönüşmüştür:

• İlk Dâru'l-Hadis: Hicri 6. yüzyılda (M.S. 12. yüzyıl) Şam'da Sultan Nûreddin Mahmud Zengi tarafından kurulan en-Nûriyye Medresesi'dir. İlk idarecisi ünlü tarihçi ve hadisçi İbn Asâkir'dir.

• Diğer Önemli Merkezler: Kahire'de el-Medresetu'l-Kâmiliyye (1225), Şam'da el-Medresetu'l-Eşrefiyye (1229) ve Emevî Camii içindeki Dâru'l-Hadîsi'l-Urviyye bu kurumların öncülerindendir.

En Çok Hadis Rivayet Eden Sahabiler (Müksirûn)

Ehl-i Sünnet hadis kaynaklarında en güvenilir kabul edilen ve kendilerinden binden fazla hadis nakledilen sahabiler ve rivayet sayıları: