Vedat Günyol (1911 – 2004)

Türk edebiyatının önde gelen denemeci, çevirmen, eleştirmen ve yayıncılarından Vedat Günyol; Sabahattin Eyüboğlu, Azra Erhat ve Halikarnas Balıkçısı (Cevat Şakir Kabaağaçlı) ile birlikte Batı hümanizmini Anadolu kültürüyle harmanlayan Mavi Anadoluculuk ve Türk Hümanizmi akımının kurucu önderlerindendir.

Hayatı ve Eğitimi

• Doğum ve Eğitim: 6 Mart 1911'de İstanbul'da doğdu. Ortaöğrenimini Saint Benoit Fransız Lisesi’nde (1934), lisans eğitimini ise İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde (1938) tamamladı.

• Paris Yılları: Paris’te Devletler Hukuku üzerine başladığı doktorasını II. Dünya Savaşı nedeniyle yarıda bırakmak zorunda kaldı; ancak 10 yıl sonra dönerek doktorasını tamamladı.

• Dostluklar ve Çalışmalar: Paris yıllarında Halide Edip Adıvar ve Adnan Adıvar ile yakın dostluk kurdu. Türkiye'ye döndüğünde Halide Edip ile ortak çeviriler yaptı.

Mesleki ve Yayıncılık Kariyeri

• Akademik ve Öğretmenlik Görevleri: İstanbul Hukuk Fakültesi'nde kamu hukuku asistanlığı ve Fransızca okutmanlığı yaptı. Vefa Lisesi, Gedikpaşa Ortaokulu, Gazi Lisesi, İtalyan Lisesi ve emekli olduğu İstanbul Erkek Lisesi’nde Fransızca öğretmenliği yaptı.

• Kamu ve Özel Sektör: MEB Neşriyat Müdürlüğü ve Tercüme Bürosu üyeliğinde (1942-1950) bulundu. Banko Di Roma'da hukuk müşavirliği yaptı. 1950'de İstanbul Barosu'na kaydolarak 8 yıl avukatlık üstlendi.

• Dergi ve Yayınevi Kuruculuğu:

  • 1941'de Cemal Nadir ve Arkadaş adlı haftalık çocuk dergisini yayınladı.

  • Düşünce hayatımızın dönüm noktalarından biri olan Yeni Ufuklar dergisini çıkardı.

  • 1962 yılında kültür dünyasına çok sayıda eser kazandıran Çan Yayınları'nı kurdu.

Yargılanmaları ve Siyasi Baskılar

Fikir ve düşünce özgürlüğü mücadelesi nedeniyle iki kez yargılandı:

1. Devrim Yazıları Davası: Sabahattin Eyüboğlu ile birlikte çevirip yayımladıkları Devrim Yazıları kitabı nedeniyle 2 yıl yargılandı, süreç sonunda beraat etti.

2. 1971 Tutuklaması: 12 Mart döneminde Komünist Parti kurucusu olduğu iddiasıyla Sabahattin Eyüboğlu, Azra Erhat ve Yaşar Kemal gibi isimlerle birlikte tutuklandı; ilk celsede beraat etti.

Önemli Notlar ve Hatıralar

• Halide Edip Adıvar ile Çeviri Anısı: Halide Edip'in Turkish Ordeal (Türk'ün Ateşle İmtihanı) adlı eserini İngilizceden Türkçeye ortak çevirdiler. Günyol, 2002'deki bir söyleşisinde Halide Edip'in İngilizce baskıda yer alan bazı Atatürk aleyhindeki kısımları Türkçe çeviriye almayarak sansürlediğini aktarmıştır. Bu ortak çevirinin Osmanlıca tutulmuş orijinal lise defteri notları, Günyol tarafından Türker Gedik'e hediye edilmiştir.

• Ödüller ve Onur Unvanları: 1998'de 19. TÜYAP Kitap Fuarı Onur Yazarı seçildi. 1999'da 60. sanat yılı kutlandı. 2002'de Maltepe Üniversitesi tarafından kendisine Fahri Doktora unvanı verildi.

9 Temmuz 2004'te İstanbul'da vefat eden usta yazarın anısını yaşatmak amacıyla her yıl Vedat Günyol Deneme Ödülü düzenlenmektedir.