İBRAHİM FAİK BAYAV
Cin Suresi 14 - 17: Mekke Halkına Cin Uyarısı: İstikamet Üzere Olmak Gerekir
Cin Suresi on dördüncü ayetine iki cümleye ayırıp bakacaız:
BİRİNCİ CÜMLE:
''Ve enna minna el-müslimine minna el-kasitune''.
Mekke'ye gelmiş olan cin grubu, bu ifade ile kendilerini net biçimde tanıtıyorlar. ''Bizim toplumumuzda müslim olanlar var'' diyorlar... ''Bizim içimizde kasıt olanlar da var'' diyorlar.
Bu ayetteki 'müslim' ve 'kasıt' terimleri, önceki ayetteki 'salih' olanlar' ve 'salih olmayanlar' tanımının bir benzeri. Yalnız, bu ayetteki 'müslim' ve 'kasıt' terimleri, 'yapıcılık' ve 'yıkıcılık' anlamlarını çağrıştırıyor. Salih kişilerin yaptığını veya düzenlediğini, salih olmayanların, bozma ve ortadan kaldırma hasleti gibi. İfade, salih olmayanların hepsinin mutlak kasıt olduğu anlamına gelmiyor. Belki kasıtlar, salih olmayanların içinden çıkıyorlar.
(Türk hukukunda 'kasten yaralama' ve 'kasten adam öldürmeye teşebbüs' gibi ifadeler, 'kasıt' teriminin anlamını belirgin eden ifadelerdir)
Cin grubu ''Bizim toplumumuzda müslim olanlar var'' dediğinde, bu, onların toplumunda, insanları sükunette ve barışta tutmak isteyenleri dikkate vermiş oluyor. Mesela bu kişilerde, Yurtta Sulh, Cihanda Sulh, anlayışı vardır, denebilir. Demek ki bu kişiler, kavgaya, kargaşaya, hırlaşmaya, dövüşmeye karışmıyorlar; belki, karışanlara hukuku gösterip doğru olanı tavsiye ediyorlar. Başarılı oluyorlar mıdır acaba?.. Belki oluyordurlar. Lakin, 'kasıtune' terimiyle var olduğu belirtilen 'kasıtlar' İslamlığı, yani sulhu bozmaya çalışıyordur.
İKİNCİ CÜMLE:
''Fe men esleme, fe ülaike teharrev reşeden''.
Cin grubu böyle bir söz demiş ise, gayet güzel söz demiş, demektir: Ayet ifadesinin anlamı şu: ''Kimler İslamlaşmışsa, işte onlar mutluluğa ve huzura layık olanlardır'.
Olay toplum bazında anlatılıyor gibidir. Lakin, ülke bazında uygulanma alanı bulunabilir.
'Esleme' terimi, İslamlaşma olayını belirtir. İki öğesi vardır: Kural ve kuralı uygulama. Zamanımızda kurallar kanunla belirleniyor. İslamlaşan ülke içinde kalan kasıtlar, bu düzenden hoşnut olmayacaktır.
'Taherrev reşeden' kelimesi, İslamlaşma kuralının layıkıyla devam ettirilmesini gerektirir. Devlette kurumlar bunun için vardır. 'Kasıtune' şeklinde tanımlanan fertlerin icabına bakılması gerekir. İcabına nasıl bakılacaktır? Sonraki ayete bakalım:
Cin Suresi on beşinci ayet:
''Ve emma el-kasitune, fe kanü li cehenneme hataben''.
Bu ayet ifadesi kasıtları, kullanılacak odun değerinde gösteriyor. Odun değerindeki bu kişiler, toplumun huzurunu koruma adına, devlet güçleri tarafından toplanacaklar ve muhafazalı bir yerde tutulacaklardır. Günü geldiğinde toplum veya ülke hayrına bir işe yarayabilirler.
'Acip Kur'an dinledik' diyen cin grubunun konusu burada bu ayet itibariyle bitti. Bundan sonraki ayette, bu konunun değerlendirilmesi var. Bakalım ne hüküm verilecek:
Cin Suresi on altıncı ayet:
''Ve en lev istekamu ala et-tarikati le eskaynahüm maen ğadekan''.
Bu ayet ifadesi, Türkçe'ye ''doğru yolda gitselerdi onlara bol su verirdik'' şeklinde çevriliyor.
Ayet ifadesini anlayabilmemiz için zihne gelen üç adet soruyu cevaplamaya çalışacağız.
Soru 1: 'Hüm' (Onlar) zamiriyle anlatılanlar kimler?
Cevap: Onlar, susuzluk belasına uğramış toplum fertleridir. Su yaşamın kaynağıdır. Fakat, yaşamı sağlayan suyun gelişinin şartı vardır. Şartı nedir?.. Ayette ''doğru yolda gitselerdi...'' diyor. Demek ki şartı doğru yolda gitmek imiş.
Soru 2: 'Döğru yol' nedir? Nasıl oluşmuştur?
Cevap: Türkçeye 'doğru yol' şeklinde çevrilen terim 'tarikat' tir. Yanlış anlaşılmasın: Bu ayette bahsedilen 'tarikat', bir şeyh çevresinde toplanılan ve zikir edilen yer değil. Ayette bahsedilen 'tarikat', usul ve kaide ile hareket edilen faaliyet yeridir.
Soru 3: Su onlara nasıl verilecekti?
Cevap: Su onlara, usul ve kaideye uyulduğunda verilecekti. ''lev istekamu ala et-tarikati'' kelimesi, anlatılan toplumun usul ve kaide üzerinde hareket etmediğini belirtiyor.
Türkiye'de Devlet Su İşleri (DSİ) adında bir kurum var. Su ihtiyacının ne kadar olduğunu ve nasıl karşılanacağını bu kurum belirliyor. Baraj ve bend projeleri hazırlanıyor. ''Lev istekamu ala et-tarikati'' kelimesi, zamanımızda, bu kurum üzerinde tecelli ediyordur. Bazı yıllar kuraklık oluşsa da, milletin yaşamı,
''eskaynahüm maen ğadekan'' uyarısıyla devam ediyor.
Cin Suresi on yedinci ayet:
''Li neftinehüm fi hi. Fe men yüuriz an zikri rabbihi, yeslükhü azaben saaden''.
Bu ayette
'li neftinehüm fi hi' ifadesi, istikamet üzere olmanın gerekliliğini belirtiyor. Mealciler bu ifadeye 'imtihanda olma' anlamını vermişler. Yani, yeterli sonuç alınamasa bile doğru olanı yapmaktan vaz geçmek yok.
İstikamet üzere olunmuyorsa... bu, Rabbin zikrinden vazgeçme anlamına geliyor.
Zikir-i rabbihi, Rabb'in öğrettiğinin uygulanmasıdır.
İstikamet, bu uygulamayı devam ettirmektir. İstikametten saparak oluşan faaliyetin sonucu, üzücü bir azap olarak toplumun yaşamına yansıyacaktır.
Soru: Baraj ve bend yapımının istikametle, ya da istikametten sapmayla ne ilgisi olabilir?
Baraj ve bend yapımında istikametten sapma, hendese bilimine aykırı hareketi belirtir. Bu hareket ya aceleyle ya eksik malzeme ile gerçekleşir. Baraj teknik usulle yapılmazsa, imtihan kaybedilir, su tutması gereken baraj çatlar, su tutamaz duruma gelir.
İbrahim Faik Bayav
(29.05.2026 09:50)