Türk Ticaret Kanunu’nda Yer Alan Belgeler ve Kambiyo Senetleri

Türk Ticaret Kanunu (TTK) kapsamında düzenlenen belgeler; ticari ilişkilerin hukuki zeminini oluşturan, alacak-borç ilişkilerini belgelendiren ve şirketlerin finansman yapısını şekillendiren en temel evraklardır. Bu belgeler genel olarak Kambiyo Senetleri ve Sermaye Piyasası / Şirket Belgeleri olmak üzere iki ana grupta incelenir.

1. Kambiyo Senetleri (Bono, Poliçe, Çek)

Kambiyo senetleri, para alacağını temsil eden, kanunen emre yazılı olarak düzenlenen ve tedavül kabiliyeti yüksek olan özel kıymetli evraklardır.

A) Emre Yazılı Senet (Bono)

Bono, bir kimsenin belirli bir tutardaki parayı, belirli bir tarihte diğer bir kimseye veya onun emrettiği kişiye kayıtsız ve şartsız ödeme vaadini içeren senedidir.

• Taraflar: Keşideci (esas borçlu) ve Lehtar (alacaklı).

• Düzenleme Şekli: Yalnızca emre yazılı düzenlenebilir. Nama veya hamiline yazılı düzenlenemez.

• Zorunlu Unsurlar: Metinde "Bono" veya "Emre Muharrer Senet" ibaresi, kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi, lehtarın adı/ünvanı, tanzim tarihi ve yeri, keşidecinin el yazısı imzası.

• Vade: Zorunlu şekil şartı değildir. Vadesi gösterilmeyen bono görüldüğünde ödenir.

B) Poliçe

Alacaklının, bir başka şahıstaki alacağını kendi borçlu olduğu üçüncü bir kişiye devretmesi esasına dayanan üç taraflı bir havale senedidir.

• Taraflar: Keşideci (ödeme emrini veren), Muhatap (ödetecek olan borçlu) ve Lehtar (tahsil edecek olan).

• Vade Türleri: Görüldüğünde, görüldükten belirli bir süre sonra, keşide gününden belirli bir süre sonra veya belirli bir günde ödenmek üzere düzenlenebilir.

• Zorunlu Unsurlar: Metinde "Poliçe" ibaresi, kayıtsız şartsız havale talimatı, muhatabın ve lehtarın adı, vade, ödeme yeri, keşide tarihi/yeri ve keşidecinin imzası.

C) Çek

Banka hesabında bulunan paranın nakden ödenmesini sağlayan bir ödeme aracıdır.

• Taraflar: Keşideci (hesap sahibi), Muhatap (sadece banka olabilir) ve Lehtar (çek hamili).

• Vade Kuralları: Çekte vade yoktur. Çek görüldüğünde ödenir; keşide gününden önce bankaya ibraz edilirse karşılığı varsa ödenmek zorundadır.

• İbraz Süreleri: Keşide edildiği yerde 10 gün, farklı yerde 1 ay, farklı kıtalarda 3 ay (Avrupa ve Akdeniz ülkeleri aynı kıta kabul edilir).

2. Şirketler Hukukuna İlişkin Belgeler (Hisse Senedi ve Tahvil)

Hisse Senedi (Pay Senedi)

Anonim ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin çıkardığı, ortaklık payını temsil eden kıymetli evraktır. Nama veya hamiline yazılı olabilir. Sahibine kâr payı (temettü), yönetime katılma, oy kullanma ve rüçhan hakkı kazandırır.

Tahvil

Şirketlerin veya devletin uzun vadeli borç para bulmak amacıyla çıkardığı borç senetleridir. Tahvil sahibi şirketin ortağı değil, alacaklısıdır. Süresi 2 ile 7 yıl arasında değişir. Şirket kâr da etse zarar da etse tahvil sahibine taahhüt edilen faiz ödenir.

3. TTK’ya Göre Belgelerin Saklanma Süresi

Türk Ticaret Kanunu hükümleri uyarınca; tutulması zorunlu ticari defterler ile bu defterlere yapılan kayıtların dayanağı olan tüm muhasebe belgeleri, sözleşmeler ve kambiyo senetleri son kayıt tarihinden itibaren 10 yıl süreyle saklanmalıdır.