Tacirler ve Defter Tutma Esasları

Ticari hayatın temel unsurlarından biri olan tacir, bir ticari işletmeyi kısmen dahi olsa kendi adına işleten kimsedir.

Tacirin Taşıması Gereken Özellikler ve Görevleri

1. Tacirin Özellikleri

• Ticari İşletme: Faaliyette bulunacak bir ticari işletmenin mevcut olması.

• İşletme İradesi: Ticari işletmenin tacir tarafından veya tacir adına işletilmesi.

• Ticari Ehliyet: Reşit olmak (18 yaşını doldurmak), kısıtlı olmamak (mahkumiyet veya silah altında bulunmamak), akli dengesinin/sıhhatinin çalışmaya elverişli olması ve kamu görevlisi (memur) olmamak.

2. Tacirin Temel Görevleri

• Ticaret Unvanı Seçmek ve Kullanmak: Unvanda işin niteliği, önemi ve işletmenin mali durumunu belirten ekler bulunabilir. Gerçek kişilerin ad ve soyadları ticaret unvanı sayılır. Türk, Türkiye, Cumhuriyet, Milli kelimelerinin unvanda kullanılması Bakanlar Kurulu (Cumhurbaşkanlığı) iznine tabidir.

• Sicil ve İlan: İşletmeyi Ticaret Siciline kayıt ve ilan ettirmek.

• Defter Tutmak: Kanunen belirtilen resmi defterleri tutmak.

Defter Tutma Bakımından Tacir Sınıfları

Vergi Usul Kanunu (VUK) hükümleri uyarınca tacirler iki sınıfa ayrılır:

1. Sınıf Tacirler (VUK Madde 177)

Bilanço esasına göre defter tutarlar:

1. Satın aldıkları malları olduğu gibi veya işledikten sonra satan ve yıllık alım/satım tutarları kanuni hadleri aşanlar.

2. Birinci bent dışındaki işlerle uğraşıp yıllık gayrisafi iş hasılatı belirlenen hadleri aşanlar.

3. 1 ve 2 numaralı işlerin birlikte yapılması durumunda iş hacmi sınırını aşanlar.

4. Her türlü ticari şirketler.

5. Kurumlar vergisine tabi diğer tüzel kişiler.

6. İhtiyari olarak bilanço esasına göre defter tutmayı tercih edenler.

2. Sınıf Tacirler (VUK Madde 178)

İşletme hesabı esasına göre defter tutarlar:

1. 177'nci madde sınırları dışında kalanlar.

2. Kurumlar vergisi mükelleflerinden işletme hesabı esasına göre defter tutmalarına Maliye Bakanlığınca müsaade edilenler.

Not: Yeniden işe başlayan tüccarlar, yıllık iş hacimlerine göre sınıflandırılıncaya kadar 2. sınıf tüccar gibi hareket edebilirler.

Tacirlerin Sınıf Değiştirmesi

• 1. Sınıftan 2. Sınıfa Geçiş:

  • Bir hesap döneminin iş hacmi 177'nci maddedeki hadlerden %20'yi aşan nispette düşük olursa veya,

  • Arka arkaya üç dönemin iş hacmi hadlere nazaran %20'ye kadar düşüklük gösterirse (takip eden dönemden itibaren).

• 2. Sınıftan 1. Sınıfa Geçiş:

  • Bir hesap döneminin iş hacmi hadlerden %20'yi aşan nispette fazla olursa veya,

  • Arka arkaya 2 hesap döneminin iş hacmi hadlere nazaran %20'ye kadar fazlalık gösterirse (takip eden dönemden itibaren).

• İhtiyari Değiştirme: 2. sınıf tüccarlar diledikleri takdirde bilanço esasına göre defter tutarak 1. sınıfa geçebilirler.

Tacirlerin Tutmakla Yükümlü Olduğu Defterler

1. Bilanço Esasına Göre Tutulan Defterler (1. Sınıf Tacirler)

• Yevmiye Defteri (Günlük Defter): İşlemlerin tarih sırasıyla ve madde halinde tertipli olarak yazıldığı müteselsil sıra numaralı defterdir.

• Defter-i Kebir (Büyük Defter): Yevmiye defterine geçirilen muameleleri hesaplara dağıtan ve tasnifli olarak toplayan defterdir.

• Envanter ve Bilanço Defteri: İşe başlama tarihinde ve her hesap döneminin sonunda (Bilanço Günü) çıkarılan envanter ve bilançoların kaydedildiği ciltli ve sıra numaralı defterdir. (Kasa ve Kambiyo defterlerinin tutulması zorunlu değildir.)

2. İşletme Esasına Göre Tutulan Defter (2. Sınıf Tacirler)

• İşletme Defteri:

  • Gider (Sol Taraf): Satın alınan mallar, yaptırılan hizmetler ve işletmeyle ilgili tüm giderler yazılır.

  • Hasılat (Sağ Taraf): Satılan mal, yapılan hizmet karşılığı tahsilatlar ve diğer tüm hasılat kaydolunur. (Gayrimenkul ve tesisat gibi amortismana tabi kıymetler deftere doğrudan işlenmez, ancak amortismanları gider yazılabilir.)

Defterlerin Tasdik Zamanı ve Muhafaza Süreleri

Noter Tasdik Zamanları

1. Öteden beri devam edenler: Kullanılacağı yıldan önce gelen son ayda (Aralık ayı).

2. Yeniden işe başlayanlar: İşe başlama tarihinden önce.

3. Sınıf değiştirenler / Yeni mükellefiyete girenler: Değişiklik tarihinden önce.

4. Vergi muafiyeti kalkanlar: Muaflıktan çıkma tarihinden başlayarak 10 gün içinde.

5. Ara Tasdik (Yenileme): Aynı defteri ertesi yıl da kullanacak olanlar Ocak ayı içinde.

Defter ve Belgelerin Muhafazası

Defter tutmak mecburiyetinde olanlar; defter ve belgelerini inceleme esnasında yetkililere ibraz etmek üzere:

• Vergi Usul Kanunu’na göre: 5 yıl

• Türk Ticaret Kanunu’na göre: 10 yıl saklamak zorundadır.