Maliyet Muhasebesinde Gider Dağıtımları ve Aşamaları
Maliyet muhasebesinde gider dağıtımı yapılmasının temel amacı, üretilen mamulün nihai maliyetini eksiksiz ve doğru bir şekilde belirlemektir. Doğrudan ürünle ilişkilendirilemeyen endirekt giderler, belirli aşamalar ve dağıtım anahtarları vasıtasıyla adım adım ürün maliyetine yansıtılır.
Maliyet Dağıtımının 3 Ana Aşaması
Maliyetlerin mamullere aktarılması süreci hiyerarşik olarak üç aşamada gerçekleştirilir:
1. Dağıtım (Birinci Dağıtım)
İşletmede ortaya çıkan endirekt giderlerin, önceden belirlenmiş gider dağıtım anahtarları kullanılarak tüm gider yerlerine (esas üretim ve yardımcı gider yerlerine) paylaştırılmasıdır.
-
Gider Dağıtım Anahtarları: Gider merkezlerine doğrudan yüklenemeyen maliyetleri adil bir şekilde dağıtmak için kullanılan ölçütlerdir.
-
Aydınlatma Giderleri: Toplam watt gücü veya ampul sayısı
-
Su Giderleri: Musluk sayısı veya çalışan işçi sayısı
-
Kira Giderleri: Gider yerinin metrekare ($m^2$) büyüklüğü
-
Direkt Yüklenen Giderler: Makinelerin amortismanı, ustabaşı ücretleri ve endirekt ilk madde/malzeme giderleri gibi kalemler, ilgili gider yeri açısından direkt nitelik taşıdığı için dağıtım anahtarı kullanılmadan doğrudan ilgili merkeze yüklenir.
2. Dağıtım (İkinci Dağıtım)
Yardımcı gider yerlerinde (örneğin yemekhane, bakım-onarım, enerji santrali) toplanan maliyetlerin, esas üretim gider yerlerine aktarılması işlemidir. İkinci dağıtımın iki temel hedefi vardır:
-
Üretilen mamulün maliyetini saptamak.
-
Yardımcı departmanların maliyet kontrolünü sağlamak.
3. Dağıtım (Üçüncü Dağıtım)
Birinci ve ikinci dağıtım süreçlerinin ardından esas üretim yerlerinde biriken tüm toplam giderlerin, doğrudan üretilen mamul veya hizmetlere yüklenmesi aşamasıdır. Bu işlemle birlikte mamulün birim maliyeti netleşmiş olur.