Genel Muhasebe Ders Notları: Mizan, Defterler, Belgeler ve Muhasebe Süreci

Mizan, yevmiye defterine yapılan kayıtların defter-i kebire (büyük defter) doğru ve aritmetiksel bir dengede aktarılıp aktarılmadığını kontrol etmeye yarayan önemli bir kontrol tablosudur.

1. Mizan Çıkarma Tarihleri ve Türleri

• Aylık Mizanlar: Ocak – Kasım döneminde her ay sonu olmak üzere yılda 11 defa düzenlenir.

• Genel Geçici Mizan: 31 Aralık tarihi itibarıyla envanter işlemlerinden önce çıkarılır.

• Kesin Mizan: Dönem sonu envanter ve düzeltme kayıtları tamamlandıktan sonra 31 Aralık itibarıyla çıkarılan son denetim cetvelidir.

2. Defterlerin Tasdik Zamanları (VUK ve TTK)

İşletme hesabı ve bilanço esasına göre tutulan tüm kanuni defterlerin tasdiki zorunludur:

• Sürekli İşletmeler: Ertesi yıl kullanılacak defterleri Aralık ayı içerisinde,

• Yeniden İşe Başlayanlar / İşe Başka Sektörde Devam Edenler: İşe başlama tarihinden önce,

• Muafiyeti Kalkanlar: Mükellefiyete geçiş tarihinden itibaren 10 gün içinde,

• Yıl İçinde Defteri Dolanlar: Yeni defteri kullanmaya başlamadan önce,

• Aynı Defteri Ertesi Yıl Da Kullanacaklar (Yenileme/Tasdik Yenileme): Kullanılacak yılın Ocak ayı içinde tasdik ettirmek zorundadır.

Kayıt Süreleri ve Düzeni

• Belgeli kayıtlar yevmiye defterine en geç 45 gün, belgesiz işlemler ise en geç 10 gün içinde işlenmelidir.

• Günü gününe tutulması gerekenler: Günlük kasa defteri, perakende satış ve hasılat defteri, serbest meslek kazanç defteridir.

• Saklama Süreleri: Vergi Usul Kanunu’na (VUK) göre 5 yıl, Türk Ticaret Kanunu’na (TTK) göre 10 yıl saklanması mecburidir.

3. Ticari Belgeler ve Muhasebe Fişleri

Belgeler

• TTK Belgeleri: Bono, poliçe, çek, hisse senedi, tahvil, emtia senetleri, taşıma belgeleri (konşimento, manifesto vb.).

• VUK Belgeleri: Fatura, gider pusulası, müstahsil makbuzu, serbest meslek makbuzu, perakende satış fişi, taşıma irsaliyesi, ücret bordrosu vb.

Muhasebe Fişleri

• Kasa Tahsil Fişi: Peşin tahsilatlarda kullanılır (Kasa hesabı borçlu olduğu için fişe sadece alacaklı hesap yazılır).

• Kasa Tediye Fişi: Peşin ödemelerde kullanılır (Kasa hesabı alacaklı olduğu için fişe sadece borçlu hesap yazılır).

• Mahsup Fişi: Kasa hesabının girmediği (veresiye, banka, senet vb.) tüm işlemlerde kullanılır (Hem borçlu hem alacaklı hesaplar yazılır).

4. Adım Adım Muhasebe Süreci (Dönem İçi ve Dönem Sonu)

 ➔  ➔ 
          ↓
 ➔  ➔ 
          ↓
 ➔ 
          ↓
 ➔ 
          ↓
 ➔ 

Temel Bilanço Eşitlikleri

• Aktif (Varlıklar) = Pasif (Kaynaklar)

• Varlıklar = Sermaye + Borçlar

• Sermaye = Varlıklar – Borçlar

5. Uygulamalı Örnek Kayıtlar

A. Dönem Başı Açılış Yevmiye Kaydı

---------------------- 02.01.2000 / ----------------------
100 KASA HESABI                   100.000.000
102 BANKALAR HESABI               200.000.000
121 ALACAK SENETLERİ HESABI        25.000.000
153 TİCARİ MALLAR HESABI           50.000.000
255 DEMİRBAŞLAR HESABI             80.000.000
              320 SATICILAR HESABI              150.000.000
              321 BORÇ SENETLERİ HESABI         120.000.000
              500 SERMAYE HESABI                185.000.000
Açılış kaydı
----------------------------------------------------------

B. Peşin Mal Alım Kaydı (%17 KDV İle)

----------------------   /   ----------------------
153 TİCARİ MALLAR HESABI          100.000.000
191 İNDİRİLECEK KDV HESABI         17.000.000
              100 KASA HESABI                   117.000.000
Peşin mal alımı
---------------------------------------------------

C. Dönem Sonu Kapanış Kaydı (Ters Kayıt)

Dönem sonu bilançosu tamamlandıktan sonra Aktif hesaplar alacaklandırılarak, Pasif hesaplar ise borçlandırılarak kapatılır:

---------------------- 31.12.2000 / ----------------------
320 SATICILAR HESABI               15.000.000
321 BORÇ SENETLERİ HESABI           5.000.000
500 SERMAYE HESABI                227.000.000
              100 KASA HESABI                   175.000.000
              102 BANKALAR HESABI                20.000.000
              121 ALACAK SENETLERİ HESABI        12.000.000
              153 TİCARİ MALLAR HESABI           30.000.000
              255 DEMİRBAŞLAR HESABI             10.000.000
Hesapların dönem sonu kapanış kaydı
----------------------------------------------------------