Muhasebeye Giriş Ders Notları – 2

ÜNİTE 4: Muhasebe Kayıt Belgeleri ve Ticari Defterler

Ticari işletmelerin finansal durumunu ve faaliyet sonuçlarını izleyebilmek, vergilendirme süreçlerini şeffaf bir şekilde yürütmek ve hukuki uyuşmazlıklarda delil oluşturmak amacıyla yasal defterlerin tutulması ve işlemlerin belgelendirilmesi zorunludur.

1. Vergi Usul Kanunu’na (VUK) Göre Tutulması Zorunlu Defterler

Tüccarlar, iş hacimleri ve hukuki statülerine göre iki ana sınıfa ayrılır ve tutmakla yükümlü oldukları defterler farklılık gösterir:

Sınıflarına Göre Tüccarların Defterleri

Tüccar Sınıfı Tutulması Zorunlu Defterler
1. Sınıf Tüccarlar (Bilanço Esası)

• Yevmiye Defteri (Günlük Defter)

 

• Büyük Defter (Defter-i Kebir)

 

• Envanter Defteri

 

• Günlük Kasa Defteri

 

• Kambiyo Senetleri Defteri
2. Sınıf Tüccarlar (İşletme Hesabı Esası)

• İşletme Hesabı Defteri

 

• Günlük Perakende ve Hasılat Defteri

 

• Kambiyo Senetleri Defteri

Faaliyetin Niteliğine ve Hukuki Statüye Göre Özel Defterler

Önemli Not: Defterlere yapılan tüm kayıtların fatura, fiş gibi resmi ispat edici belgelere dayanması esastır.

2. Temel Muhasebe Defterleri

A. Yevmiye Defteri (Günlük Defter)

İşletmede gerçekleşen ticari işlemlerin tarih sırasına göre, belgeler doğrultusunda ve muhasebe kurallarına uygun olarak "madde" adı verilen bölümlere kaydedildiği defterdir.

$$\text{Borç Toplamı} = \text{Alacak Toplamı} = \text{Yevmiye Toplamı}$$

Yevmiye Madde Türleri:

  1. Basit Madde: Tek bir borçlu ve tek bir alacaklı hesabın yer aldığı madde türüdür.

  2. Bileşik Madde: Bir taraf tek bir hesap iken, diğer tarafın birden fazla hesaptan oluştuğu madde türüdür.

  3. Karışık Madde: Hem borç hem de alacak tarafında birden fazla hesabın yer aldığı madde türüdür.

B. Büyük Defter (Defter-i Kebir)

Yevmiye defterine tarih sırasıyla kaydedilen işlemleri, ait oldukları hesaplara dağıtan ve sistemli bir şekilde toplayan defterdir. Bilanço eşitliğinde meydana gelen artış ve azalışlar burada izlenir.

C. Yardımcı (Muavin) Defterler

Büyük defterdeki ana hesapların detaylarını gösteren defterlerdir. Örneğin; 120 Alıcılar Hesabı ana defterde tek bir toplam olarak görünürken, hangi müşteriden ne kadar alacak olduğunu detaylı görmek için yardımcı defter kullanılır.

3. Mizan

Mizan; Yevmiye defterine yapılan kayıtların Büyük Deftere doğru aktarılıp aktarılmadığını kontrol etmeye yarayan matematiksel kontrol tablosudur. Genellikle aylık dönemler halinde düzenlenir.

İşletme Adı: ....................
Mizan Tarihi: .. / .. / 20..

+---------+-------------------+-------------------+-------------------+
| Sıra No | Hesap Adı         |     TUTARLAR      |     KALANLAR      |
|         |                   |  Borç   | Alacak  |  Borç   | Alacak  |
+---------+-------------------+-------------------+-------------------+
|   ...   | ...               |   ...   |   ...   |   ...   |   ...   |
+---------+-------------------+-------------------+-------------------+
| TOPLAM  |                   |   X TL  |   X TL  |   Y TL  |   Y TL  |
+---------+-------------------+-------------------+-------------------+

Mizan Türleri:

4. Defterlerin Tasdik Zamanları ve Kullanım Kuralları

Tasdik Zamanları (VUK Maddeleri)

1.Öteden Beri İşe Devam Edenler:

Ertesi yıl kullanılacak defterleri içinde bulunulan yılın Aralık ayı içinde tasdik ettirmelidir.

2.İşe Yeni Başlayanlar ve Sınıf Değiştirenler:

İşe başlama, sınıf değiştirme veya yeni bir mükellefiyete girme tarihinden önce tasdik yaptırmalıdır.

3.Yenileme (Aynı Defteri Kullanma):

Aynı defteri ertesi yıl da kullanmak isteyenler kullanacakları yılın Ocak ayı içinde (Yenileme / Onay yenileme).

4.Muaflıktan Çıkanlar:

Muaflıktan çıkma tarihinden başlayarak 10 gün içinde defterlerini tasdik ettirmelidir.

 

Defter Tutma Kuralları

5. Muhasebe Fişleri ve Ticari Belgeler

İşlemleri doğrudan defterlere yazmak yerine önce muhasebe fişlerine kaydetmek; hataları azaltır, kontrolü kolaylaştırır ve kayıt düzeni sağlar.

Muhasebe Fişi Türleri

                ┌─── Tahsil Fişi ───► Kasaya PARA GİRİŞİ var (Sadece Alacaklı Hesap Yazılır)
                │
MUHASEBE FİŞLERİ ├─── Tediye Fişi ────► Kasadan PARA ÇIKIŞI var (Sadece Borçlu Hesap Yazılır)
                │
                └─── Mahsup Fişi ────► Kasa Hesabını İLGİLENDİRMEYEN İşlemler

Yasal Saklama Süreleri

Benzer Videolar