Muhasebeye Giriş Ders Notları – 1

ÜNİTE 1: İşletme ve Muhasebe Kavramı

1. İşletme ve İşlevleri

İşletme; insanların ihtiyaçlarını karşılamak üzere mal veya hizmet üretmek/tedarik etmek amacıyla kurulan ekonomik birimdir.

İşletme Türleri:

  1. Faaliyet Konularına Göre: Üretim, Ticaret, Hizmet, Turizm, Tarım.

  2. Mülkiyet Bakımından: Özel, Kamu, Karma.

  3. Büyüklüklerine Göre: Büyük, Orta, Küçük, Mikro/Cüce.

2. Varlık ve Kaynak İlişkisi

İşletmenin amacına ulaşması için sahip olduğu tüm ekonomik değerlere Varlık (Aktif) denir. Varlıkların sağlandığı yerlere ise Kaynak (Pasif) denir.

$$\text{Varlıklar} = \text{Sermaye (Özkaynaklar)} + \text{Borçlar (Yabancı Kaynaklar)}$$

3. Muhasebe ve İşlevleri

Muhasebe; işletmenin varlık ve kaynakları üzerinde değişim yaratan mali nitelikteki işlemleri kaydeden, sınıflandıran, özetleyen, analiz edip yorumlayan ve sonuçları raporlar halinde ilgililere sunan bir bilgi sistemidir.

       
                  │
                  ▼
            ---> Yevmiye Defteri
                  │
                  ▼
         ---> Büyük Defter (Defter-i Kebir)
                  │
                  ▼
            ---> Mizan, Bilanço, Gelir Tablosu
                  │
                  ▼
      ---> Mali Raporlar ve Karar Alma

Muhasebenin Türleri:

4. Muhasebe Meslek Grupları (3568 Sayılı Kanun)

Meslek Unvanı Şartlar ve Yetkiler

SMMM

 

(Serbest Muhasebeci Mali Müşavir)

 Lisans mezunu olmak, 3 yıl staj yapmak ve SMMM sınavında başarılı olmak gerekir. Defter tutma, muhasebe sistemi kurma, danışmanlık ve denetim yapma yetkisine sahiptir.

YMM

 

(Yeminli Mali Müşavir)

 En az 10 yıl SMMM olarak çalışmış olmak ve YMM sınavını kazanmak gerekir. SMMM yetkilerine ek olarak tasdik (Onay) yapma yetkisi vardır. Defter tutamazlar.

ÜNİTE 2: Bilanço ve Gelir Tablosu

Mali tablolar; işletmenin finansal durumunu ve faaliyet sonuçlarını karar vericilere anlaşılır bir şekilde sunan raporlardır.

1. Bilanço

Bir işletmenin belirli bir tarihteki (statik) varlıklarını, borçlarını ve özkaynaklarını gösteren mali tablodur.

$$\text{BİLANÇO EŞİTLİĞİ: } \text{AKTİF (Varlıklar)} = \text{PASİF (Yabancı Kaynaklar + Özkaynaklar)}$$
+-----------------------------------+-----------------------------------+
|               AKTİF               |               PASİF               |
+-----------------------------------+-----------------------------------+
| 1. DÖNEN VARLIKLAR                | 3. KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR  |
| 2. DURAN VARLIKLAR                | 4. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR  |
|                                   | 5. ÖZKAYNAKLAR                    |
+-----------------------------------+-----------------------------------+
| AKTİF TOPLAMI                     | PASİF TOPLAMI                     |
+-----------------------------------+-----------------------------------+

Mali Nitelikli İşlemlerin Bilanço Eşitliğine Etkisi:

  1. Aktif İçi Değişim: Bir aktif varlık artarken başka bir aktif varlık aynı oranda azalır (Örn: Peşin parayla mal alınması - Kasa azalır, Ticari Mallar artar).

  2. Pasif İçi Değişim: Bir borç artarken başka bir borç veya sermaye azalır (Örn: Satıcıya olan borç için senet verilmesi).

  3. Aktif ve Pasif Çift Taraflı Artış: Hem aktif hem pasif aynı miktarda büyür (Örn: Kredili mal alınması - Ticari Mallar ve Satıcılar hesabı artar).

  4. Aktif ve Pasif Çift Taraflı Azalış: Hem aktif hem pasif aynı miktarda küçülür (Örn: Borcun kasadan ödenmesi).

2. Gelir Tablosu

İşletmenin belirli bir döneme ait (dinamik) tüm gelirlerini, giderlerini ve bu süreç sonucunda elde edilen Net Kâr veya Zararı gösteren tablodur.

$$\text{Kâr} = \text{Gelirler} > \text{Giderler} \quad \mid \quad \text{Zarar} = \text{Giderler} > \text{Gelirler}$$

Gelir Tablosu Özet Akış Şeması:

  Brüt Satışlar
  (-) Satış İndirimleri
  --------------------------------------------------
  = NET SATIŞLAR
  (-) Satılan Malın Maliyeti
  --------------------------------------------------
  = BRÜT SATIŞ KÂRI / ZARARI
  (-) Faaliyet Giderleri (Pazarlama, Genel Yönetim vb.)
  --------------------------------------------------
  = FAALİYET KÂRI / ZARARI
  (+/-) Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir / Giderler
  (-) Finansman Giderleri
  --------------------------------------------------
  = OLAĞAN KÂR / ZARAR
  (+/-) Olağandışı Gelir / Giderler
  --------------------------------------------------
  = DÖNEM KÂRI / ZARARI
  (-) Dönem Kârı Vergi ve Yasal Yükümlülükler
  --------------------------------------------------
  = DÖNEM NET KÂRI / ZARARI

ÜNİTE 3: Hesaplar ve İşleyiş Esasları

1. Hesap Kavramı ve Çalışma Kuralları

Bilançonun ve gelir tablosunun her bir unsurundaki artış ve azalışların izlendiği çizelgeye Hesap denir. T cetveli şeklinde temsil edilir.

       HESAP ADI
   BORÇ (+) / (-) ALACAK
  ───────────┬───────────
   Sol Taraf │ Sağ Taraf

Hesap Türlerine Göre İşleyiş Kuralları:

Hesap Türü İlk Kayıt Artışlar Azalışlar Verdiği Kalan
Aktif (Varlık) Hesapları Borç Borç tarafına Alacak tarafına Borç Kalanı (veya 0)
Pasif (Kaynak) Hesapları Alacak Alacak tarafına Borç tarafına Alacak Kalanı (veya 0)
Gider Hesapları Borç Borç tarafına — Borç Kalanı
Gelir Hesapları Alacak Alacak tarafına — Alacak Kalanı

2. Hesapların Niteliklerine Göre Sınıflandırılması

  1. Asli Hesaplar: Bilanço ve Gelir tablosunu doğrudan oluşturan temel hesaplardır (Kasa, Bankalar, Sermaye, Satışlar).

  2. Düzenleyici Hesaplar: Asli hesapların net/gerçek değerleriyle gösterilmesini sağlayan eksi (-) karakterli hesaplardır (Örn: 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri).

  3. Geçici/Geçiş Hesapları: Dönem içinde henüz sonuçlanmamış işlemleri izlemek için geçici olarak açılan hesaplardır.

  4. Nazım Hesaplar: Aktif veya pasifte değişim yaratmayan, ancak kontrol ve takip amacıyla izlenmesi gereken (teminatlar, ipotekler vb.) hesaplardır.

3. Tekdüzen Hesap Planı Sınıfları

Türkiye'de 1994 yılından itibaren uygulanan desimal (ondalık) kodlama sistemine sahip hesap sınıfları şunlardır:

1. DÖNEN VARLIKLAR            ──┐
2. DURAN VARLIKLAR            ──┴──► AKTİF (VARLIK) HESAPLARI

3. KISA VADELİ YABANCI KAYN.  ──┐
4. UZUN VADELİ YABANCI KAYN.  ├─► PASİF (KAYNAK) HESAPLARI
5. ÖZKAYNAKLAR                ──┘

6. GELİR TABLOSU HESAPLARI     ────► SONUÇ HESAPLARI (Kâr/Zarar)
7. MALİYET HESAPLARI          ────► ÜRETİM/HİZMET MALİYETLERİ
8. SERBEST HESAPLAR
9. NAZIM HESAPLAR             ────► BİLANÇO DIŞI İZLENECEK DEĞERLER
Benzer Videolar