Cushing Hastalığı ve Sendromu Nedir? Belirtileri ve Tedavisi
Cushing sendromu, vücutta aşırı kortizol hormonu birikmesiyle ortaya çıkar. Bu tabloya yüksek doz kortizon ilaçları veya vücudun fazla kortizol üretmesi yol açar.
Hastalık adını 20. yüzyılın başlarında yaşamış Amerikalı cerrah Harvey Cushing'den almaktadır.
Cushing Sendromu Neden Kaynaklanır?
Kortizol artışının en sık nedeni dışarıdan alınan ilaçlardır. Kortizon türevi ilaçların bilinçsiz kullanımı sendromu tetikler.
Vücudun kendi ürettiği fazla kortizolün nedenleri ise şunlardır:
-
Hipofiz Bezi Tümörleri: ACTH hormonunu fazla salgılar. Bu durum Cushing hastalığı olarak adlandırılır. En sık görülen neden %80 oranla budur.
-
Böbrek Üstü Bezi Hastalıkları: Bezde oluşan tümörler aşırı kortizol üretir.
-
Organ Tümörleri: Akciğer veya karaciğer gibi organlardaki tümörler hormon dengesini bozar.
Cushing Sendromunun Belirtileri Nelerdir?
Aşırı kortizol üretimi vücutta belirgin fiziksel değişimler yapar.
Hastalarda sık görülen belirtiler şunlardır:
-
Aydede Yüzü: Yüzde aşırı yuvarlaklaşma, dolgunluk ve kızarıklık
-
Merkezi Şişmanlık: Göbekte yağ birikmesi, kol ve bacakların incelmesi
-
Fiziksel Değişimler: Omuzlar arasında yağ birikimi, ciltte mor çatlaklar ve sivilceler
-
Kas Zayıflığı: Şiddetli halsizlik, bitkinlik ve yorgunluk
-
Kemik Erimesi: Omurga ve leğen kemiklerinde osteoporoz, kolay moraran cilt
-
Sistemik Sorunlar: Yüksek tansiyon, şeker hastalığı ve vücutta ödem
-
Hormonal Bozukluklar: Kadınlarda adet düzensizliği, erkeklerde cinsel güçsüzlük
Tanı Nasıl Konur?
Hekim öncelikle fiziki muayene yapar. Yüzdeki kızarma, omuzlardaki yağlanma ve ciltteki morluklar incelenir.
Tanı sürecinde şu yöntemler uygulanır:
-
İdrar ve Kan Testleri: 24 saatlik idrarda serbest kortizol seviyesine bakılır.
-
Baskılama Testleri: Gecelik 1 miligram deksametazon testi uygulanır.
-
Görüntüleme: Hipofiz ve böbrek üstü bezleri tomografi veya MR ile taranır.
Test sonuçları normal çıkmayan hastalar derhal endokrinoloji kliniğine sevk edilir.
Cushing Sendromu Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi yöntemi hastalığın ana kaynağına göre belirlenir.
1. İlaç Tedavisi
Neden dışarıdan alınan kortizon ilacı ise doz doktor kontrolünde yavaşça azaltılır. İlacı aniden kesmek çok tehlikelidir. Bu durum vücutta ağır hormon yetmezliğine (Addison krizi) yol açabilir.
2. Cerrahi Müdahale
Hipofiz veya böbrek üstü bezinde tümör varsa ameliyat tercih edilir. Tümörün çıkarılması en etkili çözümdür.
Cerrahiye uygun olmayan hastalarda radyoterapi (ışın tedavisi) uygulanabilir. Ameliyat sonrası yetersiz kalan hormonlar dışarıdan hap olarak hastaya verilir.