Deli Dana Hastalığı (BSE) Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Korunma Yolları
Son günlerde dünya gündeminde sıkça yer alan deli dana hastalığı, tıp dünyasında BSE (Bovine Spongiform Encephalopathy) olarak adlandırılıyor. Sığırlarda görülen bu tehlikeli beyin hastalığı, hayvanlarda duruş, hareket ve duyu bozukluklarına yol açıyor. En belirgin özelliği ise beynin süngerimsi bir hal alarak hasar görmesidir.
Bu hastalık ilk kez 1986 yılında İngiltere'de resmi olarak kayıtlara geçti. Yapılan araştırmalar, salgının 1980'li yılların ortasında İngiltere'de çok az sayıda vaka ile başladığını gösteriyor. Ancak hastalık hızla yayılarak İngiltere, İskoçya ve Galler bölgesinde yaklaşık 100 bin vakaya ulaştı.
Deli Dana Hastalığının Nedeni Nedir? (Prion Nedir?)
Bilim insanları bu hastalığın etmenini uzun süre tam olarak tanımlayamadılar. Çünkü bu gizemli yapı, bilinen virüs özelliklerinin hiçbirine uymuyordu. Hastalığın kuluçka süresi çok uzundur ve ısıya karşı inanılmaz derecede yüksek bir dayanıklılık gösteriyor. Ayrıca vücutta herhangi bir bağışıklık veya antikor oluşumunu tetiklemiyor.
Günümüzde tıp dünyası bu sıradışı ajanları "Prion" olarak adlandırıyor. Hastalığı da bu prion yapısının protein kısmının taşıdığı biliniyor. Salgının ana nedeni ise koyunlarda görülen "Scrapie" hastalığının sığırlara bulaşmasıdır.
Hastalık Hayvandan Hayvana Nasıl Bulaşır?
Araştırmalar, hastalığın doğrudan hayvandan hayvana geçmediğini net bir şekilde ortaya koyuyor. İngiltere'deki et-kemik unu üreten tesisler, 1980'den sonra maliyeti düşürmek için üretim yöntemlerini değiştirdiler. Ekonomik sebeplerle uygulanan ısı düşürülünce, koyunlardaki Scrapie hastalığı yemler vasıtasıyla sığırlara bulaştı. Hasta koyunların iç organlarından elde edilen et ve kemik unlarının sığır yemlerinde kullanılması, büyük bir salgını tetikledi.
Deli Dana Hastalığı İnsanlara Bulaşır mı?
Bir hayvan türündeki enfeksiyonun başka bir türe geçmesi, insan sağlığı açısından da büyük bir endişe yarattı. İngiltere'de deli dana salgını patlak verdiğinde, insanat bahçelerindeki bazı vahşi hayvanlarda ve hatta evcil kedilerde bile benzer beyin hastalıkları saptandı.
Bu durum, deli dana hastalığının insanlar için de bir enfeksiyon kaynağı olabileceği fikrini doğurdu. Nitekim o dönemde insanlarda görülen Creutzfeldt-Jakob Sendromu vakalarında bir artış gözlendi. Her ne kadar hastalığın doğrudan hayvandan insana geçtiğine dair kesin bir kanıt olmasa da uzmanlar bu ihtimale karşı çok sıkı önlemler alıyorlar.
Dünyada ve Türkiye'de Alınan Güvenlik Önlemleri
İngiliz hükümeti salgını durdurmak adına 1988 yılında çift tırnaklı hayvan ürünlerinden elde edilen yemlerin sığırlara verilmesini tamamen yasakladı. 1990 yılında ise evcil hayvan mamalarına sığır sakatatlarının girmesi engellendi. İnsan sağlığını korumak amacıyla şüpheli tüm hayvanlar zorunlu olarak kesildi ve imha edildi.
Türkiye'de Deli Dana Riski Var mı?
Ülkemiz bu konuda son derece güvenli bir konumda yer alıyor. Çünkü Türkiye'deki koyunlarda Scrapie hastalığına rastlanmıyor. Aynı şekilde sığırlarımızda da deli dana hastalığı hiç görülmedi.
Hükümet, riskli ülkelerden et, et-kemik unu, kemik unu ve deri ithalatını tamamen yasaklamış durumdadır. Resmi kayıtlara göre geçmişte bu ülkelerden riskli bir ithalat yapılmamıştır. Geçmiş dönemde İngiltere'den ithal edildiği söylenen limited miktardaki kemiksiz etlerin ise sucuk, salam ve sosis gibi ürünlerde işlendiği varsayılıyor. Bu nedenle ülkemizde deli dana hastalığı yönünden herhangi bir risk bulunmuyor.
Önemli Not: Bu içerik; TÜBİTAK, Hacettepe Üniversitesi Bilgi İşlem Merkezleri ve Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi kütüphane kaynaklarından yararlanılarak, genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Hayvansal tüketim ve gıda güvenliği süreçleriyle ilgili en doğru bilgiler için Tarım ve Orman Bakanlığı'nın resmi duyurularını takip ediniz.