SELMA ERDAL
Uzmanlık Kibri ve Yapay Zeka
Yapay zeka ilerledikçe bazı uzman çevrelerde ilginç bir telaş başladı.
Bu kaygının kurumsal adı Etik kaygı.
Kurumsal olmayan günlük dildeki karşılığı biraz daha tatsız olabilir:
Bizim saltanat ne olacak?
Çünkü bazı mesleklerde bilgi ile bilgiçlik, uzmanlık ile üstencilik, yetkinlik ile dokunulmazlık birbirine karıştı. Soruyu küçümseyen, karşısındakini unvanını susturmak için kullanan, kendi hatasını “insanlık durumu”, yapay zekanın hatasını ise “uygarlığın sonu” olarak değerlendiren bir uzman tipi oluştu.
Oysa yapay zeka hata yapıyor, evet ama insan da yapıyor.
Yanlış teşhis koyuyor, eksik okuyor, önyargıyla karar veriyor, bazen dosyaya bakmadan konuşuyor.
Ama insan hata yapınca “yoğunluk”, “mesleğin zorluğu”, “insancıl hata” deniyor.
Yapay zeka hata yapınca:
Kıyamet!
Demek ki sorun yalnızca hata değil, sorun hata yapma ayrıcalığının kimde olduğu...
Yapay zekanın gerçek rahatsız edici yanı burada başlıyor. Çünkü bilgiye erişimi kolaylaştırıyor, veriyi hızla tarıyor, örüntüleri yakalıyor, alternatifleri görünür kılıyor. Bilgi tekeli çatladıkça, kibir de çatlıyor.
Ben bu konuyu uzaktan izlemiyorum. ABD’de Florida’daki Mayo Clinic’te bioinformatik doçenti olan oğlum, kanser hastalarının izlenmesinde yapay zekadan yararlanıyor.
Daha açık bir anlatımla bir tarafta “Aman, bilgisayar programına mı emanet olacağız?” diyenler var; öte tarafta aynı teknoloji ileri tıbbın içinde uzmanların elinde aktif olarak kullanılıyor.
Yapay zeka doktorun yerine geçmiyor, ama hekimin, araştırmacının, bioinformatikçinin görme kapasitesini artırıyor.
Temel soru “insan mı, makine mi?” değil.
Acaba insan ile yapay zekâ birlikte ne yapabilir?
Ama bazıları bu soruyu sevmiyor. Çünkü yarın iyi hekim, iyi avukat, iyi akademisyen ortadan kalkmayabilir; ama yalnızca unvanına yaslanarak otorite kuran uzmanın işi zorlaşabilir.
Yapay zeka gerçek uzmanlığı değil,
sahte kutsallığı tehdit ediyor.
Gerçek uzman için yapay zeka araçtır.
Ama bilgisini iktidar sopasına çeviren uzman için gerçekten tehlikelidir.
Çünkü artık karşısındaki insan tamamen bilgisiz değildir. Soru sorabilir, karşılaştırabilir, ikinci görüş arayabilir.
Ve kibir en çok burada huzursuz olur.
Elbette yapay zeka denetlenmeli. Ama aynı şeyi uzman için de söylemeliyiz:
Uzman da denetlenmeli.
Uzman da sorgulanmalı.
Uzman da hata yapabilir.
Diploma yanılmazlık sertifikası değildir. Unvan da kutsallık beratı değildir.
Bazıları yapay zekanın insanlığı ele geçirmesinden değil, kendi koltuğunun altından çekilmesinden korkuyor olabilir.
Onlar için ne yazık ki, benim gibi yapay zekaya olumlu yaklaşanlar için iyi ki, o gelecek geliyor.
Üstelik kapıda değil artık.
İçeri girdi.
Korkunun ecele faydası yok.
Hele uzmanlık kibrinin eceli geldiyse, hiç yok.
Selma Erdal; Didim, 5 Ekim 2026