İslam inancında evlilik, insanın iradesi ile Allah’ın ezelî takdirinin kesiştiği önemli konulardan biridir. Soruda aktarılan rivayet (Râmûz el-Ehâdîs, 357/9), ezelî takdirin ve kısmetin kesinliğini, Allah’ın ilminin zamandan münezzeh olduğunu vurgulamaktadır.
İslam âlimleri ve kelamcılar evlilik ve kısmet konusunu iki temel açıdan değerlendirmiştir:
İlm-i İlâhî (Allah’ın Ezelî Bilgisi): Allah Teâlâ, zaman ve mekândan münezzeh olduğu için geçmişi, hali ve geleceği ezelî ilmiyle bilir. Kimin kiminle evleneceği, ne zaman ve nasıl bir hayat süreceği Allah’ın bilgisi (Levh-i Mahfûz) dâhilindedir. Rivayette ifade edilen “yazılma” hususu, Allah’ın bu ezelî ilmine ve takdirine işaret eder.
Cüz’î İrade ve Sebep-Sonuç İlişkisi: İnsana verilen akıl ve irade, seçimlerinden sorumlu tutulmasını sağlar. Bir insanın kiminle evleneceği kaderinde yazılıdır; ancak Allah bu yazıyı, o insanın kendi cüz’î iradesiyle yapacağı tercihleri ve duaları ezelde bilerek takdir etmiştir. Yani insan “kaderimde ne varsa o olur” deyip tedbiri ve tercihi terk edemez.
Hadis-i şeriflerde duanın kaza ve kader üzerindeki etkisine dair farklı vurgular bulunmaktadır:
Muallak Kader (Şarta Bağlı Takdir): Bazı takdirler şarta bağlanmıştır (örneğin: “Şu kulum şu duayı ederse veya şu hayrı yaparsa ona şu kısmet verilecektir”). Bu tür kaderde dua ve sadaka birer sebep hükmündedir.
Mübrem Kader (Kesin Takdir): İlahi ilimde şarta bağlanmamış, gerçekleşmesi kesinleşmiş hükümlerdir. Aktarılan hadis-i şerif, ilahi takdirin kesinliğini ve Allah’ın yazdığı hükmün dışına çıkılamayacağını hatırlatarak insana hırsı bırakıp teslimiyet göstermeyi öğütlemektedir.
Ezelde yazılmış olan kısmet, insanın sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Müslüman bir birey:
Sünnete Uygun Tercih Yapmalı: Eş seçiminde dindarlık, güzel ahlak ve karakter gibi kriterleri gözetmelidir.
Tedbir ve Dua Etmeli: Hayırlı bir evlilik için çaba göstermeli ve Allah’a dua etmelidir.
Rıza Göstermeli: Tüm gayretine rağmen gerçekleşen sonuç karşısında “Kısmetim buymuş” diyerek takdire rıza göstermeli ve huzuru yakalamalıdır.