Jön Türk Hareketinin Tartışmalı İsmi: Abdullah Cevdet Kimdir?

Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemine ve II. Meşrutiyet yıllarına fikirleriyle damga vuran Abdullah Cevdet (9 Eylül 1869 – 29 Kasım 1932), tıp doktoru, şair, çevirmen ve düşünür kimliğiyle tanınan önemli bir Jön Türk figürüdür. Kurucuları arasında yer aldığı İttihad-ı Osmani Cemiyeti ile başlayan siyasi hayatı, Batıcılık fikriyatını savunduğu İçtihad dergisi etrafındaki yayınlarıyla devam etmiştir.

Abdullah Cevdet’in Hayatı ve Eğitimi

Abdullah Cevdet, 9 Eylül 1869 tarihinde Arapgir'de doğdu. Eğitimine Mamuret'ül-Aziz Askeri Rüşdiyesi ve Kuleli Askeri Tıbbiye İdadisi'nde devam etti. Ardından Mekteb-i Tıbbiye-i Şâhâne’ye girdi.

Geleneksel ve dindar bir çevrede yetişmesine karşın, tıp eğitimi sırasında dönemin yaygın akımı olan biyolojik materyalizmden etkilendi. 1897'de Cenevre'de yayımladığı Fünun ve Felsefe adlı kitabında İslam ulemasının görüşleri ile biyolojik materyalist düşünürlerin fikirlerini bağdaştırmaya çalıştı. 1894 yılında tıbbiyeden mezun olarak Haydarpaşa Hastanesi'nde göreve başladı.

Siyasi Faaliyetleri ve Jön Türk Mücadelesi

Rusya kaynaklı popülist akımların etkisiyle siyasete yönelen Abdullah Cevdet, 1889 yılında ileride İttihat ve Terakki adını alacak olan İttihad-ı Osmani Cemiyeti'nin kurucuları arasında yer aldı.

Yayıncılık Yılları ve İçtihad Dergisi

Cenevre'ye dönüşünün ardından yayıncılığa hız veren yazar, Türk düşünce tarihinde derin izler bırakan İçtihad dergisini ve aynı adı taşıyan yayınevini kurdu.

Sarayın baskıları sonucu 1904'te İsviçre'den de çıkarılınca faaliyetlerini Mısır'ın Kahire kentine taşıdı. Bu dönemde Adem-i Merkeziyet Cemiyeti'ne katıldı ve 1906 Erzurum ayaklanmasında halkı başkaldırıya çağıran bildiriler kaleme aldı.

1910 yılında İstanbul'a dönen Abdullah Cevdet, İçtihad dergisini burada yayımlamaya devam etti. Ancak dergide yer alan dini ve siyasi yazılar nedeniyle sık sık kapatılma cezası aldı. İttihatçı yönetime muhalif duruşu sebebiyle 1914'te derginin yayını tamamen durduruldu.

Fikirleri ve Edebi Kişiliği

Abdullah Cevdet, İkdam gazetesindeki yazılarında özel girişimciliği ve Anglo-Sakson eğitim sistemini savundu. Mütareke döneminde İngiliz Muhibleri Cemiyeti ve Kürt Teali Cemiyeti'nde aktif rol oynadı.

Görüş ve düşüncelerinin ana hatları şu şekildedir:

  1. Toplumsal ve Eğitsel Reform: Batı'nın bilim ve teknolojisinin alınmasını savunurken geleneksel değerlerin korunması gerektiğini vurguladı. Kalkınmanın özel eğitimle yetiştirilmiş seçkin kadrolarla gerçekleşeceğini öne sürdü.

  2. Harf ve Kadın Hakları Devrimi: Cumhuriyet öncesinde Arap harfleri yerine Latin alfabesinin benimsenmesini ve kadınların sosyal hayata katılımının artırılmasını açıkça destekledi.

  3. Çeviri ve Edebi Çalışmalar: Psikoloji, sosyoloji ve tarih alanlarında çok sayıda eseri Türkçeye kazandırdı. Schiller'in Giyom Tel eserini çevirdi; Mevlana ve Ömer Hayyam’ın rubailerini Türkçe söyleyişle kaleme aldı.

Bahailiğin bir dünya dini olarak kabul edilmesi gerektiği yönündeki beyanları ve Mütareke dönemindeki siyasi tutumu nedeniyle Cumhuriyet devrinde devlet görevlerinden ömür boyu uzak tutuldu. Hayatının son yıllarını şiir yazarak ve İçtihad dergisini yayımlayarak geçiren Abdullah Cevdet, 29 Kasım 1932'de İstanbul'da vefat etti.

Abdullah Cevdet Eserleri

Benzer Videolar