Son Baskı’dan “Çukurova: Kent-Kültür-Bellek” dosyası

Son Baskı’nın 17 yazıdan oluşan yeni özel dosyası “Çukurova: Kent, Kültür, Bellek”, Adana ve Çukurova’nın kültürel hafızasını edebiyat, tarih, kent çalışmaları ve toplumsal bellek ekseninde ele alıyor. Akademisyen, edebiyat öğretmeni ve araştırmacıların katkılarıyla hazırlanan çalışma, bölgenin kültürel birikimine çok yönlü bir bakış sunuyor. 5 Ocak 2004’te Adana merkezli olarak yayın hayatına başlayan Son Baskı (www.sonbaski.com), “Söz Uçar Yazı Kalır” anlayışıyla sürdürdüğü yayıncılık serüveninde bu kez doğduğu coğrafyanın hafızasına odaklandı. Son Baskı’nın özel dosya dizisinin yeni çalışması olan “Çukurova: Kent, Kültür, Bellek”, Adana ve Çukurova’nın kültürel belleğini farklı disiplinlerden bakış açılarıyla değerlendiren kapsamlı bir kaynak olarak yayımlandı. Dosyanın sunuş yazısını kaleme alan Çukurova Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mustafa Apaydın, kent–kültür–bellek çalışmalarının yerel kültürlerin görünürlüğünü artırdığına ve kolektif belleğin kayıt altına alınmasına katkı sunduğuna dikkat çekti. Prof. Apaydın, Adana’nın göçlerle şekillenen çok katmanlı kültürel yapısının bu tür çalışmalarla daha görünür hale geldiğini vurguladı.

Çukurova’yı edebiyatın izinde okumak

Dosyada yer alan yazılar, Adana ve Çukurova’yı yalnızca bir coğrafya olarak değil; romanlar, öyküler, anılar ve kültürel üretimler aracılığıyla şekillenen bir bellek alanı olarak ele alıyor. Ayşegül Örün, Yaşar Kemal’in ‘Yılanı Öldürseler’ romanında kolektif suç ve belleğin izlerini sürerken Gökçe Gökalp Doğan, ‘Teneke’ romanı üzerinden Çukurova’nın tarımsal dönüşümünü ve sınıfsal çatışmalarını inceliyor. Gözde Orçan ise ‘Höyükteki Nar Ağacı’ romanı aracılığıyla bölgenin doğasını, kültürünü ve çalışma yaşamını değerlendiriyor. Orhan Kemal’in eserlerinde şekillenen Adana imgesi de dosyanın önemli başlıkları arasında yer alıyor. Soner Eşberk, yazarın romanlarında kurulan Adana tasavvurunu bütüncül biçimde ele alırken Suna Kaya, “Uyku” öyküsünden hareketle çocuk emeği ve mekân ilişkisini tartışıyor. Ezgi İtmeç, Muzaffer İzgü’nün ‘Zıkkımın Kökü’ eserindeki çocukluk belleğini incelerken Murat Tatar da Kâmuran Şipal’in ‘Demir Köprü’ romanındaki kent hafızasına odaklanıyor.

Toplumsal dönüşümün ve tarihin izleri

Dosyanın önemli bölümlerinden biri Çukurova’nın toplumsal ve tarihsel dönüşümlerini konu alıyor. İsmail Güneş, Reşat Enis Aygen’in ‘Toprak Kokusu’ romanı üzerinden tarım işçilerinin yaşam koşullarını değerlendirirken Selin Aytekin, Sevgi Soysal’ın ‘Şafak’ romanındaki Adana’yı siyasal ve toplumsal boyutlarıyla ele alıyor. Göksu Koç, Ali Özgür Özkarcı’nın ‘Erkek Dutların Gölgesinde’ romanında Ermeni meselesinin ve kolektif belleğin izlerini araştırırken Sibel Doğru Zorman, Ayla Kutlu’nun ‘Asi... Asi’ romanı üzerinden başka bir Çukurova mekânı olan Hatay’ın kültürel hafızasına ışık tutuyor. Mehmet Uluğtürkan ise Tanzimat dönemi devlet adamı ve şair Ziya Paşa’nın Adana Valiliği yıllarını inceleyerek kentin tarihsel gelişimine farklı bir perspektif kazandırıyor.

Kentin kültürel yaşamı da dosyada

“Çukurova: Kent, Kültür, Bellek” dosyası yalnızca edebi eserlerle sınırlı kalmıyor; bölgenin kültürel yaşamını şekillendiren dinamiklere de odaklanıyor. Cuma Duymaz, Cumhuriyet’in ilk yıllarından günümüze Adana’daki kültür ve edebiyat dergiciliğini incelerken bu yayınların Yaşar Kemal başta olmak üzere pek çok yazarın yetişmesindeki rolünü ortaya koyuyor. Neşe Apaydın, Taçlı Yazıcıoğlu’nun ‘İncirlik Yazı’ romanından hareketle Amerikan kültürünün Adana’daki gündelik yaşama etkilerini değerlendiriyor. Başar Şeker ise Uluslararası Portakal Çiçeği Karnavalı’nın Adana’nın sosyoekonomik ve sosyokültürel yaşamına katkılarını ele alarak kentin bu büyük organizasyondan kalıcı bir kültürel ve ekonomik gelecek üretip üretemeyeceğini sorguluyor. Zafer Doruk da Adana’nın özellikle 1950’lerden sonraki dönüşümünü, göçleri, demografik değişimleri ve modernleşme süreçlerini kent–kültür–bellek ilişkisi çerçevesinde değerlendiriyor.

Çukurova’nın hafızasına bırakılan bir kayıt

Mustafa Apaydın, sunuş yazısının yanı sıra dosyada yer alan makalesinde Çetin Yiğenoğlu’nun ‘O Yaz Çok Sıcaktı’ romanı üzerinden erken Cumhuriyet döneminin Adana’sını inceliyor. 1927 Adana Demiryolu Grevi’nden gündelik yaşama, kent kültüründen toplumsal ilişkilere uzanan geniş bir çerçevede kaleme alınan çalışma, Çukurova’nın kültürel belleğini edebiyat üzerinden okumanın imkânlarını tartışmaya açıyor. Toplam 17 yazıdan oluşan “Çukurova: Kent, Kültür, Bellek” dosyası; Adana’yı yazan yazarları, kentin belleğini taşıyan mekânları, toplumsal dönüşümleri ve kültürel birikimi bir araya getirerek bölgenin hafızasına önemli bir kayıt düşüyor. Son Baskı, doğduğu coğrafyanın kültürel mirasını görünür kılan bu çalışmayla Çukurova’ya kalıcı bir vefa bırakıyor. Son Baskı’nın ilgili dosyasına www.sonbaski.com adresinden ulaşılabiliyor.