İBRAHİM FAİK BAYAV
İnsan Suresi 5 - 6: Toplumu Medeni Eden Ebrar Kişiler. Ebrar Ne demektir?
İnsan Suresi'nin beşinci ayetinde diyor ki
; ''İnne'l-ebrara yeşrebune min kasin kane mizacüha kafüren''.
Bu ayet ifadesinin Türkçeye çevrilmiş şekli şu: ''İyi kişiler, karışımı kafur olan kaseden içerler''.
Türkçe çeviri yapan mealciler şunu ima ediyorlar: Kişiler iki çeşittir. İyi kişiler olduğuna göre, bir de kötü kişiler vardır. İyi kişiler ile kötü kişiler demek ki aynı toplum içindedirler. Peki nasıl anlaşılacak iyi kişiler? Kötü kişiler denebilecek kişiler, önceki ayetlerde 'kafirler' olarak tanımlanmıştı ve açıklaması yapılmıştı. Bu ayette, 'iyi kişiler' demek ne demektir?.. Ayette bu kişilere 'ebrar' sıfatı nasıl verilmiştir? Bakalım:
Ayetteki tanımlama, İnne'l-ebrara.
'Ebrar' اَلْاَبْرَارَ ne demektir?..
Arapça Türkçe lügatte, 'ebrar', olumlu davranışlarda bulunan kişiler olarak gösteriliyor. Yani, 'ebrar' kişiler, toplumda ya da ülkede, yaptığı işten hayır görülen kişilerdir. Mesela toprağı çapalayıp tohum ekenler gibi. Mesela; gerekli alana ağaç fidanı dikenler gibi. Mesela, yolu çamurdan arıtanlar... yolu taş döşeyip düzenli hale getirenler gibi. Hazreti Muhammed'in zamanındai, Mekke havalisinde koyun ve keçileri otlatan kişilere de 'ebrar' sıfatı veriliyormuş. Manevi alanda, söz verdiğinde sözünde duran kişiler de 'ebrar' sıfatıyla anılabiliyorlar. Arapça Türkçe lügate göre, 'Ebrar' sıfatını almaya layık davranış, işlerin hayr getirecek şekilde yapılmasıymış.
İnsan Suresi'nin metnine dikkat edenler, ayetler arasında 'kafirin' terimini görüyor olsalar da, onun zıddı olan 'müminin' terimini göremezler. 'Ebrar' terimi, 'kafirin' kelimesinin zıddı olarak görülür. Acaba neden?
Kafirler bozuk yaşam taraftarıdırlar. Sistem bozuk olduğunda ya da bozulduğunda, kötü sonuç onları da kapsayıncaya kadar dünyalık elde ederler. Ebrar kişiler, bozuktan ve kötüden nemalanmayı vicdanları rahat etmeyen kişilerdir. İşlerin layıkıyla yapılmasını isterler.
Bir sistem kurulur... Kurulan sisten istisnasız her kesin ve her kurumun sorumluluğunu belirtir. Mümin kişi, sorumluluğun sonucunun toplum ve ülke için iyi olacağına inandığı için, daima doğru olanın yapılmasına taraftar olacaktır. Mümin sıfatını henüz alamamış kişiler ise mecburen doğru olanı yaparlar. Sistem, onları doğru yapmaya zorlar. Yaptıklarından hayr oluştuğunu gördüklerinde müminleşirler. Kişilerin inancına bakılmaksızın, doğru olan davranışı gösteren her kişi 'ebrar' sıfatını alır.
Ebrar sıfatını alanlara sonuçta layık olan şey:
Ayette ''yeşrebune min kasin'' deniyor. Yani kaseden içerler. Peki ne içerler? Cevabı sonraki ayette:
İnsan Suresi Altıncı ayet:
''Aynen... Yeşrebu biha ibadullahi, yufeccuruneha tefciren''. Bu ifade, ''Bir kaynak ki ondan Allah'ın kulları içerler, onu güzel yollar açarak akıtırlar'' şeklinde Türkçeye çevrilmiş. (Hamdi Yazır) Peki, ne zaman?.. Nerede?.. Ayetin kelimelerini irdeleyelim:
'Ayn': عَيْنًا Bu kelime 'kuyu gözesi' olarak biliniyor. Lakin, 'ayn' gelen suyun toplanmasıyla oluşur. Toplanan su içilecek vasıfta olması gerekir. Ki, 'yeşrebu' fiili ona işaret eder.
'Yufeccirun': يُفَجِّرونَ Bu fiil kelime, suyun kuyuda toplanmasının, insanların çalışmasıyla, olacağını belirtiyor. Bunun için arkların oluşması sağlanır. O zaman için, arkların, tarlaların ve bostanların sulanması için oluşturulduğu akla gelir. Günümüzde, şehir yaşamının su ihtiyacı, belde depolarına barajlardan gönderme ile mümkün oluyor. Çalışan motopomp, depodan her haneye, yer altına döşenen borularla, ayrı ayrı su gönderiyor. Hanelere gelen su, arıtılmış, tertemiz edilmiş içilecek kıvamda oluyor. Belediye teşkilatı olmaksızın böyle bir sistemin oluşturulması zordur.
'Ebrar', belediye teşkilatı içinde, kurum başkanından, şefine, mühendisine, muhasebecisine ve hatta amelesine kadar, belediyenin tüm mensuplarının hak ettiği sıfat oluyor.
İbrahim Faik Bayav
(27.03.2026 09:25)