İBRAHİM FAİK BAYAV
Rahman Suresi 26 - 28: Vechü Rabbike Ne Demek? Celal ve İkram Sahibi Kim?
Önceki ayetlerde bahsedilen deniz, münşaat, lüülü ve mercan konularından sonra Rabb'in tanıtılma faslına gelindi. Bu ayette Rabb nasıl tanıtılıyor?.. Kimler için tanıtılıyor? Bakalım:
Rahman Suresi ayet 26:
''Küllü men aleyha fan''.
Ayeti Türkçeye çeviren mealciler, kitaplarına ayette anlatılanı ezberlediklerini yansıtıyorlar. Mealcilerin ezberine göre, ''Yer yüzünde bulunan her şey yok olacak'' imiş.
Yeryüzünde, yaratılmış, var edilmiş her şey, günü geldiğinde, yok olacaktır. Tamam. Ama ayette anlatılan bu değil.
Ayette anlatılan nedir?.. Kelimeleri irdeleyelim:
'Fan': فَانٍ Bu sözcük sonluluk belirten sıfattır. Yapılmış, oluşturulmuş ve meydana çıkarılmış her şey, bu sıfatın şümulündedir. 'Fan', yok olma anlamında olabiliyorsa da sadece biyolojik ölme anlamında olmaz. Bilim insanları hangi şeyin ne kadar süre sonra ortadan kalkacağını tespit edebilirlerse insanlar da öğrenebilirler. Mesela, bulunduğum bir toplantıda, 15 Temmuz Boğaz Köprüsü'nün mühendisi, bu köprüsünün ömrünün yüz yıl olduğunu söylemişti. Yüz yıl bitmeden o köprünün bitişiğinde yeni boğaz köprüsü yapılacakmış; ilk yapılan köprü sökülüp ortadan kaldırılacakmış.
'Fan' sözcüğünün sonluluk olduğunu anladık. Peki, ayette 'fan' yani sonluluğu belirtilen şey nedir?
Cevap: 'Men' zamiriyle tanımlanan insanlardır onlar.
Neredeki insanlardır?..
'Aleyha' عَلَيْهَا zarf sözcüğüyle işaret edilen, 'münşaat' üzerindeki insanlardır onlar... Yöneticisinden mühendisine, teknikerine ve işçisine kadar tüm insanlar...
'Münşaat' adı verilen şeyin, denizde inşa edilen petrol ve doğalgaz çıkarma platformları olduğu önceki yazıda belirtildi. Denizde, elbetteki başka amaç için inşa edilmiş platformlar olabilir. Onlar da 'münşaat' tanımına girerler.
''Küllü men aleyha fan'' كُلُّ مَنْ عَلَيْهَا فَانً ayet ifadesnden anlaşılan şu: Denizde veya denizlerde kurulu tesislerde görev almış insanlar, belirlenmiş süre sonunda o tesislerin üzerinde olmayacaktır. Devam...
Rahman suresi ayet 27:
''Ve yebka vechü rabbike zü'l-celali ve'l-ikram''.
Bu ifade meal ve tefsirlerde ''sadece celal ve ikram sahibi rabbinizin zatı baki kalır'' şeklinde Türkçeye çevrilmiş.
Yirmi dördüncü ayette 'cevari'l-münşaat' ifadesiyle tanımı yapılan denizdeki platforlarının 'onun' olduğu belirtilmişti. 'O'nun...' ifadesi, ilk nüveyi yaratan Allah olduğu için onundur. Rabb sıfatı, Allah'ın yarattığı insanların kimisi üzerinde tecelli eder. 'Yebka' fiili, bu sıfatı alabilen insana ait olur.
'Vechü rabbike': وَجْهُ رَبِّكَ Bu kelime Rabbinin vechi demek. Rabbinin vechi demek, mealcilerin anladığı gibi rabbinin zatı veya varlığı demek değildir
. Peki
'Vech' ne demektir?
'Vech': وَجْهٌ Bu kelime Arapça Türkçe lügatte 'yüz' 'çehre' olarak belirtiliyor. Lakin bu kelime önemli bir zatı işaret etmek için de kullanılıyor. Bu anlamda 'Vechü rabbike' rabbinizin önemli bir şahsiyeti demek oluyor. Vechü rabbike ifadesi ile işaret edilen kişinin, münşaat üzerinde -belirli süre için- FAN şümulüne girmediğini gösterir. Her kişinin görevi sonlanır o kişinin görevi belki yeni bir münşaat oluşumu için devam eder.
'Celal': اَلْجَلَالِ Bu kelime, büyüklük ve ululuk belirten sıfattır. Münşaatı planlayan ve oluşturan bu vasfa sahiptir.
'İkram': اَلْاِكْرَامِ Bu kelime, değerlilik... kıymetlilik belirtir. Celal sahibi aynı zamanda da ikram sahibidir. Ayet ifadesine göre münşaat üzerindeki tüm görevli insanlara, o kişi ya da kurum, zatının büyüklüğünü gösterecektir. Büyüklük, yedirme, içirme, giydirme ve barındırma usulüyle olacak... süre sonunda hak ettikleri atiyyeler aksatılmadan kendilerine takdim edilecektir.
Geçtiğimiz günlerde, tüm ülkede, çalışanlar ve işçiler için konu edilen İKRAMİYE 'ikram' sözcüğünden türemiş isimdir.
Rahman Suresi ayet 28:
''Fe bi eyyi alai rabbiküma tükezziban''. Yani, Rabbinizin hangisini yalan sayabileceksiniz?
İbrahim Faik Bayav
(15.08.2025 09:20)